International Science Council (ISC) yadzipereka kupititsa patsogolo sayansi yam'nyanja ndi kukhazikika kudzera muzoyeserera zapadziko lonse lapansi, mgwirizano, ndi zoyeserera. Pothandizira kafukufuku wamagulu osiyanasiyana komanso kulimbikitsa mayankho okhudzana ndi sayansi, ISC imagwira ntchito kuthana ndi zovuta zapanyanja monga kuwonongeka kwa pulasitiki, kusintha kwa nyengo, ndi kuwonongeka kwa zamoyo zosiyanasiyana, zomwe zimapangitsa kuti nyanja ikhale yathanzi, yokhazikika kwa mibadwo yamtsogolo.
Gulu la ISC Ocean
ISC imathandizira zoyeserera zasayansi ndi mapulogalamu omwe amalimbitsa zoyeserera zasayansi zapadziko lonse lapansi mu sayansi yam'nyanja komanso kukhazikika. Kudzera mu ISC Affiliated Bodies and Members omwe ntchito yawo imayang'ana pa zinthu zokhudzana ndi nyanja (onani Involved Affiliated Bodies and Members pansipa), ISC imalumikiza ukatswiri wambiri wasayansi m'malo monga kuzungulira kwa nyanja, kuyang'anira, kukhudzidwa kwanyengo, ndi zachilengedwe zam'madzi.
Zaka khumi za UN Ocean
The United Nations Ocean Zaka khumi imapereka dongosolo lomwe silinachitikepo kuti lipititse patsogolo sayansi yam'nyanja pothandizira chitukuko chokhazikika. Monga wothandizana nawo, ISC imathandizira kafukufuku wamagulu osiyanasiyana, kulimbikitsa luso, komanso kugawana nzeru kuti athane ndi zovuta zachangu monga kutentha kwa nyanja, zochitika zazikulu, komanso kuwonongeka kwa chilengedwe. Pothandizira sayansi yophatikizika, yokhudzana ndi mayankho, ISC imawonetsetsa kuti chidziwitso cha m'nyanja chimathandiza anthu komanso dziko lapansi.
Misonkhano ya UN Ocean
Kumanga pazopereka zake ku Misonkhano yam'mbuyomu ya UN Ocean mu 2017 ndi 2022, ISC ikukonzekera kutenga nawo gawo mu UNOC 2025. Mwa kuyitanitsa magulu a akatswiri ndikuwongolera zokambirana za sayansi ndi mfundo, ISC imawonetsetsa kuti umboni waposachedwa wasayansi umapereka zokambirana ndi mapangano.
Mu 2025, ISC idakonzekera zolembedwa ku Zero Draft of the Political Declaration, kuzindikira mipata yayikulu ndikupereka malingaliro olimbikitsa maziko ake ozikidwa pa sayansi. Zopangidwa pazidziwitso zochokera ku ISC ocean akatswiri gulu, kusanthula kumatsindika ntchito yofunika kwambiri ya sayansi pakumvetsetsa zovuta za m'nyanja ndi kukhazikitsa njira zothetsera maumboni, ndikuwunikira kufunikira kwa njira yophatikizira komanso yogwirizana ndi kayendetsedwe ka nyanja.
Pofuna kuwonetsetsa kuti Declaration ikuwonetsa chidziwitso chaposachedwa cha sayansi, gulu la akatswiri azamanyanja a ISC lazindikiranso zoyambira sayansi kudziwitsa zokambilana ndi kuthandizira zinthu zomwe zikugwirizana ndi kukula ndi kufulumira kwa zovuta zomwe zikukumana ndi nyanja.
ISC ikulangizanso Mayiko Amembala pa Ocean Action Panels, kuthandiza kukonza zokambirana zazikuluzikulu ndikuphatikiza zidziwitso zasayansi pazolinga zomwe zingachitike.
Ntchito yogwirizana
Kukweza mawu a Small Island Developing States (SIDS)
Mayiko Otukuka a Zilumba Zing'onozing'ono ali patsogolo pa kusintha kwa nyanja, akuyang'anizana ndi kukwera kwa madzi a m'nyanja, nyengo yoopsa, ndi mavuto a m'nyanja. Zithunzi za ISC Komiti Yogwirizanitsa ndi SIDS amabweretsa pamodzi akatswiri ochokera m'maderawa kuti atsimikizire kuti chidziwitso chawo ndi zomwe amaika patsogolo zimapanga zokambirana zapadziko lonse lapansi. Pophatikiza ukatswiri wapadziko lonse lapansi ndi sayansi yapadziko lonse lapansi, ISC imathandizira kulimbikitsa kulimba mtima komanso njira zosinthira kumayiko aku zilumba.
Kuipitsa pulasitiki, kuphatikizapo m'nyanja
Kuwonongeka kwa pulasitiki ndivuto lomwe likukulirakulira ndi kuwononga kwambiri zachilengedwe zam'madzi. ISC ikupitilizabe kuthandizira Intergovernmental Negotiating Committee (INC) pa Plastic Pollution, kuwonetsetsa kuti umboni wasayansi umathandizira kupanga pangano logwira ntchito, lomanga mwalamulo. Mwa kulumikiza ukatswiri wa sayansi ndi njira zamalamulo, ISC imathandizira kuyesetsa kwapadziko lonse kuchepetsa zinyalala za pulasitiki ndikuteteza nyanja.
Resources
Network yapadziko lonse ya ISC imapanga chidziwitso chofunikira, malipoti, ndi zida zopititsira patsogolo sayansi yam'nyanja ndikudziwitsa kupanga zisankho. Gawoli lili ndi zofunikira zokhudzana ndi nyanja kuchokera kwa mamembala a ISC ndi maukonde akatswiri, kuwonetsetsa kuti kafukufuku wamakono akupezeka kwa opanga mfundo, ofufuza, ndi omwe akuchita nawo ntchito zoteteza ndi kubwezeretsa nyanja.
Mabungwe Ophatikizidwa Ndi Mamembala
- Caribbean Academy of Sciences (CAS)
- Center Scientifique de Monaco (CSM)
- Dziko Lamtsogolo
- Global Ocean Observing System (GOOS)
- Indian National Science Academy (INSA)
- International Geographical Union (IGU)
- International Union for Quaternary Research (INQUA)
- International Union of Geodesy ndi Geophysics (IUGG)
- International Union of Soil Sciences (IUSS)
- Bungwe La National Research Council (CNR), Italy
- National Research Council of Canada (NRC)
- Nigeria Academy of Science
- Royal Irish Academy (RIA)
- Royal Society, United Kingdom
- Komiti Yasayansi pa Antarctic Research (SCAR)
- Komiti Yasayansi Yofufuza za Oceanic (SCOR)
- Yunivesite ya Arctic (UArctic)
- Yunivesite ya South Pacific (USP)
- Yunivesite ya Bergen (UiB), Norway
- Pulogalamu ya World Climate Research Program (WCRP)
Mapepala asayansi owunikiridwa ndi anzawo
- Kupita patsogolo pakumvetsetsa kwa kusinthana kwa mpweya ndi nyanja komanso kukwera njinga kwa mpweya wowonjezera kutentha kumtunda kwa nyanja (yolembedwa ndi Komiti Yasayansi Yofufuza za Oceanic (SCOR)) ikugogomezera kufunikira kwa njira yogwirizanirana, yogwirizana ndi zikhalidwe zosiyanasiyana kuti timvetsetse bwino kayendedwe ka nyanja ya mpweya wowonjezera kutentha (GHGs) ndi momwe amayankhira ku kusintha kwa nyanja, zofunika kwambiri pothana ndi vuto la nyengo ndi chilengedwe.
- Ma signature odabwitsa a DOC amawulula kuwongolera kwachitsulo pamayendedwe otumiza kunja ku Pacific Southern Ocean (yoperekedwa ndi SCOR) amawunika momwe tinthu tambiri tomwe timatulutsira m'nyanja ku Southern Ocean kumakokedwa ndi chitsulo chochokera ku kusanganikirana kwakuya chakutsogolo ndi kusungunuka kwa ayezi m'nyanja, zomwe zimakhudza kuchotsedwa kwa mpweya kwa nthawi yayitali komanso kusintha kwa nyengo.
- Kodi tikupeputsa zotsatira za kutentha kwa chilengedwe ndi chisinthiko? Kuyanjana ndi zoyendetsa zina zachilengedwe kungapangitse chiwopsezo cha mitundu ku kutentha kwakukulu (yoperekedwa ndi SCOR) akugogomezera kufunika koganizira zowonjezereka za kusintha kwapadziko lonse pamene mukuphunzira ma curve a kutentha kwa kutentha (TPCs) mu ectotherms, chifukwa kulephera kutero kungayambitse kunyalanyaza kuopsa kwa kutentha kwa chilengedwe.
- Kuchulukana kwa ma polycyclic onunkhira a hydrocarbon kuchokera ku zinyalala za fodya wapamadzi pamitundu ya Peronia peronii yochokera kudera la Persian Gulf. (yoperekedwa ndi Integrated Marine Biosphere Research (IMBeR), Large-Scale Ocean Research Project pansi pa SCOR ndi Global Research Network pansi Dziko Lamtsogolo) imavumbula mmene mankhwala apoizoni ochokera ku zinyalala za fodya za m’madzi amaunjikira m’zamoyo za m’madzi ku Persian Gulf.
- Ndondomeko Yophatikiza, Global Deep-Sea Ocean Decade Field Programme (yoperekedwa ndi SCOR) ikufotokoza pulogalamu yapadziko lonse lapansi yofufuza zamoyo zapadziko lonse lapansi, 'Challenger 150,' yomwe cholinga chake ndi kuthana ndi mafunso ofunikira asayansi pazachilengedwe zapanyanja zakuya kuti adziwitse kasamalidwe kokhazikika, ndikuyang'ana kwambiri kusonkhanitsa deta, kulimbikitsa luso, komanso kuphatikizika pothandizira zaka khumi za UN Ocean Science for Sustainable Development.
- Kumanga Sukulu Zopambana za Chilimwe Padziko Lonse Kuti Mulimbikitse Ofufuza Oyambirira a Marine (yoperekedwa ndi IMBeR, pansi SCOR ndi Dziko Lamtsogolo) imayang'ana zotsatira za masukulu a ClimEco Marine Marine chilimwe ndikupereka chitsogozo pakupanga mapulogalamu ophunzirira asayansi osakhazikika kuti athe kupatsa mphamvu ofufuza azaka zam'tsogolo kuti apititse patsogolo kukhazikika kwa nyanja.
- Carbonate chemistry ndi CO2 dynamics ku Persian Gulf (yoperekedwa ndi IMBeR, pansi SCOR ndi Dziko Lamtsogolo) imapereka chidziwitso chofunikira pa momwe madzi a m'nyanja a carbonate akuyendera ku Persian Gulf.
- Zaka Khumi Zophatikiza Sayansi Yachikhalidwe mu Integrated Marine Biosphere Research Project (IMBeR): Zachita Zambiri, Zambiri Zochita? (yoperekedwa ndi IMBeR, pansi SCOR ndi Dziko Lamtsogolo) ikuwonetsa kufunikira kwa maukonde a kafukufuku wapadziko lonse lapansi, pogwiritsa ntchito pulojekiti ya IMBeR ngati kafukufuku wofufuza momwe mgwirizano m'magawo osiyanasiyana ndi maphunziro ungathane ndi zovuta zapanyanja za chikhalidwe ndi zachilengedwe.
- Kugawa, kuopsa kwa chilengedwe, ndi zovuta zoteteza zachilengedwe zowononga mankhwala ku Persian Gulf madera otetezedwa a Marine (yoperekedwa ndi IMBeR, pansi SCOR ndi Dziko Lamtsogolo) amasanthula kugawidwa kwa zowononga zowononga ku Marine Protected Areas (MPAs) ku Persian Gulf, kukulitsa chidziwitso chathu cha mphamvu ya MPA ndikuwonetsa kufunikira kofunikira kwa njira zowongolera zolimba.
- Kuunikira kwa malo otayirako zinyalala pachilumba cha Pašman ndi malingaliro a anthu okhala pachilumbachi pankhani yosamalira zinyalala (yoperekedwa ndi Commission on Islands, International Geographical Union (IGU)) imapereka zidziwitso zoyendetsedwa ndi data komanso malingaliro odziwitsa anthu kuti apititse patsogolo kayendetsedwe ka zinyalala m'madera akutali a m'mphepete mwa nyanja.
- Kupha Nsomba Kuphulika kwa Algal M'madzi: Zomwe Zimayambitsa, Njira za Ichthyotoxic, Zothandizira ndi Kuchepetsa (yoperekedwa ndi SCOR) akuwunikanso zotsatira za chikhalidwe ndi zachuma zomwe zimapha nsomba za microalgal blooms, kuwonetsa zoopsa zomwe zimawononga zamoyo zam'madzi ndi zamoyo zam'madzi, ndikuyitanitsa kafukufuku, njira zochepetsera, ndi njira zoyendetsera kuti pakhale chitetezo chazakudya zam'nyanja.
- Magawo asanu okhudza sayansi ya chikhalidwe cha anthu pazoyeserera zokhazikika panyanja (yoperekedwa ndi Commission on Islands, IGU) akufotokoza momwe kuphatikizira chidziwitso cha chikhalidwe cha anthu kuchokera kuzinthu zisanu zazikulu (makhalidwe, utsogoleri, khalidwe laumunthu, zotsatira, ndi mgwirizano wamagulu ogwirizana) angatsogolere ndi kulimbikitsa zotsatira za ntchito zokhazikika panyanja.
- Kulimbikitsa kusiyanasiyana, kufanana, ndi kuphatikizidwa mu sayansi yamagulu am'madzi (yoperekedwa ndi IMBeR, pansi SCOR ndi Dziko Lamtsogolo) ikuwonetsa kufunikira kwa chikhalidwe cha kusiyanasiyana, chilungamo, ndi kuphatikizidwa mu kafukufuku wam'madzi wamitundu yosiyanasiyana ndipo imapereka malingaliro khumi olimbikitsa DEI pakupititsa patsogolo kukhazikika kwa nyanja.
- The GEOTRACES Intermediate Data Products: Rich Resources for Research, Education, and Outreach (yoperekedwa ndi SCOR) amapereka zinthu zothandizira, zogwiritsa ntchito pa intaneti, kuphatikizapo trace element ndi isotopu deta ndi zowonera, kuthandizira kafukufuku, maphunziro, ndi kufalitsa, ndi chitsogozo chothandizira kupanga ziwerengero zokonzeka kufalitsidwa.
- A Global Ocean Oxygen Database and Atlas for Assess and Predicting Deoxygenation and Ocean Health in the Open and Coastal Ocean (yoperekedwa ndi International Ocean Carbon Coordination Project (IOCCP), ntchito yogwirizana ya SCOR ndi Global Ocean Observing System (GOOS) ikufuna kuti pakhale mgwirizano wapadziko lonse lapansi wopanga GO2DAT, njira yotseguka, yogwirizana ndi FAIR-Global Ocean Oxygen Database and Atlas, kuti apititse patsogolo kumvetsetsa, kuyang'anira, ndi kulosera za kuchepa kwa okosijeni m'nyanja ndi kuthandizira thanzi la nyanja, ndondomeko, ndi kayendetsedwe kokhazikika.
- Chitsulo cholemera komanso chosalekeza choyipitsidwa ndi zinthu zakuthambo zochokera kumadera otetezedwa a m'madzi: Northern Persian Gulf (yoperekedwa ndi IMBeR, pansi SCOR ndi Dziko Lamtsogolo) amawunika kugawidwa, magwero, ndi chiopsezo cha chilengedwe cha zitsulo zolemera ndi zowononga mu MPAs ku Persian Gulf, ndikuwunikira kufunikira kwa mphamvu zowononga zowonongeka.
- Hypoxia ku Persian Gulf ndi Strait of Hormuz (yoperekedwa ndi IMBeR, pansi SCOR ndi Dziko Lamtsogolo) amawunika kuchepa kwa okosijeni ku Persian Gulf ndi Strait of Hormuz.
- Kukhazikitsa kuchotsedwa kwa CO2 m'madzi kuti muchepetse nyengo: zovuta zowonjezera, kulosera, komanso kuwongolera. (yoperekedwa ndi SCOR) ikufotokoza ndondomeko yowunika njira zochotsera mpweya wa carbon dioxide m'nyanja, poyang'ana zowonjezera, zodziwikiratu, ndi kulamulira kwawo kuti adziwe zomwe angathe kuti athandizire kutulutsa mpweya wa CO2 wopanda ziro.
- Zochita zophatikizidwa pazolinga zingapo zachitukuko chokhazikika (SDGs) zitha kuthandiza kuthana ndi acidity yam'mphepete mwa nyanja (yoperekedwa ndi SCOR) akuwonetsa kuti kuthana ndi acidity ya m'mphepete mwa nyanja poyigwirizanitsa ndi Zolinga Zopititsa patsogolo Zokhazikika (SDGs) zitha kulimbikitsa zochitika zogwira ntchito, zokhazikika komanso mayanjano kuti akwaniritse zolinga zonse za SDG komanso kukhala ndi thanzi labwino panyanja.
- Kuphatikizira kukula kwa anthu pakulosera kwazaka makumi angapo zamadongosolo am'madzi am'madzi ndi zachilengedwe: kuyatsa malo otuwa. (yoperekedwa ndi SCOR) amawunika zovuta ndi kupita patsogolo kwa zolosera zam'madzi zam'zaka makumi angapo, ndikugogomezera kufunika kophatikiza miyeso ya anthu m'machitidwe olosera komanso zida zopangira zida zothandizira kuyang'anira ndi kuyang'anira nyanja.
- Zigawo Zomwe Zikusowa: Kuphatikiza Mikhalidwe Yachikhalidwe Yachikhalidwe Kumapulani a Malo a Panyanja (yoperekedwa ndi IMBeR, pansi SCOR ndi Dziko Lamtsogolo) akuwonetsa kufunikira kophatikiza malingaliro a chikhalidwe cha chikhalidwe cha anthu mu Marine Spatial Planning (MSP) kuti apititse patsogolo kusinthika, kulimbikitsa chilungamo cha chilengedwe, ndikuwongolera kupanga zisankho, potsirizira pake akupereka tanthauzo lophatikizana la MSP lomwe limagwirizanitsa zolinga zachuma, zachilengedwe, ndi chikhalidwe cha anthu.
- Chitsanzo Chosinthidwa cha Stommel-Arons cha Abyssal Ocean Circulation (yolembedwa ndi Royal Irish Academy (RIA)) ikupereka mawonekedwe osinthidwa a Stommel-Arons, kuyeretsa kayendedwe ka nyanja yamchere mwa kuphatikiza kusiyanasiyana kwa kutentha ndi kutengera kwa latitude.
- Madalaivala angapo anyengo amawonjezera mayendedwe ndi zotsatira za kusintha kwa chilengedwe ku Arctic Coastal Ocean (yoperekedwa ndi SCOR) ikuwonetsa kufunika koyang'ana kwambiri zamoyo zomwe zikusintha mwachangu m'mphepete mwa nyanja ya Arctic, zomwe zikukumana ndi zovuta zanyengo zomwe zitha kukhala ndi tanthauzo lalikulu pazachilengedwe komanso madera a anthu.
- Non-CO2 wowonjezera kutentha mpweya (N2O, CH4, CO) ndi nyanja (yoperekedwa ndi SCOR) ikuwonetsa kufunikira kwa network yowonera nyanja padziko lonse lapansi kuti ipititse patsogolo kumvetsetsa kwa mpweya womwe si wa CO2 wowonjezera kutentha (N2O, CH4, ndi CO) komanso gawo lawo mu sayansi yanyanja ndi nyengo.
- Maulamuliro azakudya m'nyanja yam'mphepete mwa nyanja: The Persian Gulf (yoperekedwa ndi IMBeR, pansi SCOR ndi Dziko Lamtsogolo) amawunika kagawidwe ka kuchuluka kwa michere m'malo osiyanasiyana ndi nyengo ndikuzindikira chomwe chimachepetsa m'derali.
- Ocean acidization imakhudza kwambiri madera omwe amakhala papulasitiki mu mesocosms (yoperekedwa ndi SCOR) amawulula kuti acidization ya m'nyanja imasintha kwambiri madera a prokaryotic ndi eukaryotic pamabotolo akumwa omwe amagwiritsidwa ntchito kamodzi ku East China Sea, zomwe zimatha kusintha kuyendetsa njinga zamagetsi komanso kusokoneza chakudya m'madzi otentha a eutrophic.
- Mitundu ya carbonate chemistry mu mangroves ya Northern Persian Gulf (yoperekedwa ndi IMBeR, pansi SCOR ndi Dziko Lamtsogolo) amawunika momwe ntchito zamafakitale zimakhudzira chemistry ya carbonate mu mitengo ya mangrove ku Persian Gulf, ndikupereka chidziwitso chofunikira kuti timvetsetse acidity ya m'mphepete mwa nyanja.
- Zothandizira pakukula kwa mbewu za m'nyanja za Sargassum (zoperekedwa ndi Caribbean Academy of Sciences)CAS)) kuunikirani njira zatsopano zopezeranso udzu wa Sargassum, monga kuwusintha kukhala bioplastics ndi njira zoyeretsera madzi, kuchepetsa kudalira zinthu zakale, kuthana ndi kuipitsidwa ndi pulasitiki komanso kupititsa patsogolo chuma chozungulira.
- Kutulutsa Alginate kuchokera ku Sargassum Seaweed kudera la Caribbean: Kukhathamiritsa pogwiritsa ntchito njira yoyankhira pamwamba.
- Kuwunika kwachilengedwe komanso kuthekera kwachuma kwa composite calcium alginate bioplastics yochokera ku Sargassum
- Multistage m'zigawo ndi kuyeretsa zinyalala Sargassum natans kupanga sodium alginate: njira kukhathamiritsa.
- Pogwira ntchito ya Sargassum yochokera ku calcium alginate ion exchange resins ya Pb2+ adsorption: batch and packed bed applications.
- Sargassum yowuziridwa, kukhathamiritsa kwa calcium alginate bioplastic composites pakulongedza chakudya
- Dothi la Magombe Ochuluka a Nyanja ya East Siberian (yolembedwa ndi International Union of Soil Sciences (IUSS)) imayang'ana mapangidwe a Thalassosols m'mphepete mwa nyanja ya East Siberian Sea, ndikupereka chidziwitso pamayendedwe a nthaka ya m'mphepete mwa nyanja.
- Mawonekedwe apakati komanso akanthawi amadzi am'nyanja pamadzi am'madzi a Persian Gulf (yoperekedwa ndi IMBeR, pansi SCOR ndi Dziko Lamtsogolo) amawunika zinthu zabwino zamadzi am'nyanja kudutsa Persian Gulf.
- Kugawa kwamalo kwa zakudya ndi chlorophyll kudutsa Persian Gulf ndi Gulf of Oman (yoperekedwa ndi IMBeR, pansi SCOR ndi Dziko Lamtsogolo) amawunikanso michere ndi ma chlorophyll ku Persian Gulf ndi Gulf of Oman, pofotokoza zomwe zachitika posachedwa pazakuthupi ndi zamankhwala zam'madzi.
- Kulowera ku Integrated Marine Debris Observing System (yoperekedwa ndi SCOR) ikufotokoza za kamangidwe ka Integrated Marine Debris Observing System (IMDOS), ndondomeko yowunikira mtsogolo yomwe imaphatikiza zowonera patali komanso kuyang'ana pa malo kuti awone kuipitsidwa ndi pulasitiki ya nyanja ndikuthandizira kuchepetsa.
- Masomphenya a Kugawana Mphamvu mu Sayansi ya Ocean (yoperekedwa ndi SCOR), nkhani yapadera ya Marichi 2025 ya Oceanography, ikupereka masomphenya apadziko lonse lapansi ogawana mphamvu molingana mu sayansi yam'nyanja, kuyang'ana zoyeserera zogwirira ntchito, mapulogalamu am'madera, ndi zoyeserera zophatikiza zophunzitsira zomwe zimathandizira m'badwo wotsatira wa akatswiri apanyanja.
- Masomphenya a FAIR ocean data product (yoperekedwa ndi SCOR) akugogomezera kufunika kokhala ndi makina otsogola, ogwirizana ndi makina kuti athe kuwerengera bwino ndikuwunika momwe nyanja yamchere imagwirira ntchito potengera mpweya wochuluka wa carbon dioxide ndi kuchepetsa kutentha kwa dziko.
- Asayansi Oyendera Amapereka Kupititsa patsogolo Mphamvu: Maphunziro Ophunzitsidwa ndi POGO ndi SCOR (yoperekedwa ndi SCOR) ikuwonetsa phindu la maphunziro a sayansi ya m'nyanja m'dziko kudzera mu mapulogalamu a asayansi oyendera a SCOR ndi POGO, omwe amapereka maphunziro olimbikitsa chitukuko cha mphamvu zapadziko lonse pansi pa UN Zaka khumi za Ocean Science.
Ndondomeko ndi malipoti
- Kodi kuchotsa mpweya woipa wa m'mphepete mwa nyanja ndi m'madzi kungathandize kuthetsa kusiyana kwa mpweya wotulutsa mpweya? Malingaliro asayansi, zamalamulo, azachuma, ndi utsogoleri (yoperekedwa ndi SCOR), mlatho wa ndondomeko, ukuwonetseratu kufunikira kwachitukuko chachangu cha kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe kabwino kake
- Kuteteza nyanja zazikulu: mfundo za ndondomeko (yolembedwa ndi Royal Society) akupereka mgwirizano wasayansi pakupeza malo otetezedwa m'nyanja pansi pa Mgwirizano wa UN Biodiversity Beyond Natural Jurisdiction (BBNJ), kutsindika kufunika kogwirizana mwanzeru ndi kusankha malo osinthika.
- Lipoti la Legacy Plastics (yolembedwa ndi Royal Society) limapereka matekinoloje ndi njira zina zothanirana ndi kuipitsidwa kwa pulasitiki m'malo am'madzi, poyang'ana momwe angagwiritsire ntchito bwino, kuthekera kwawo, komanso momwe angakhudzire chilengedwe.
- Marine Ecosystem Assessment for the Southern Ocean: Chidule cha Opanga Ndondomeko (yoperekedwa ndi chilonda, IMBER, pansi SCOR ndi Dziko Lamtsogolo, SOOS) imapanga zofufuza zazikulu za momwe kusintha kwanyengo kumakhudzira zachilengedwe za ku Southern Ocean, kupereka upangiri wozikidwa pa sayansi ndi zofunikira pakufufuza kuti zitsogolere njira zoteteza ndi kupirira.
- Multiple Ocean Stressors: Chidule cha Sayansi kwa Opanga Ndondomeko (yoperekedwa ndi SCOR) imapereka chithunzithunzi chazovuta zingapo zam'nyanja, zowongolera, ndi zotulukapo zake, zomwe cholinga chake ndikusintha kuchoka pakungoyang'ana kupita ku mayankho achangu pazokhudza moyo wam'madzi.
- Ocean Futures 2030: Sayansi ndi zokambirana zaulamuliro wa nyanja - nyanja yathu wamba (yoperekedwa ndi Yunivesite ya Bergen) imapereka chidule cha zotsatira za chochitika cha Ocean Futures 2030 chomwe chinachitika mu February 2024 ku Brussels ndi malingaliro a momwe zokambirana za sayansi zingakhalire chida chothandizira kuyanjana kwa nyanja.
- Ocean Observing System: Lipoti Khadi 2023 (yoperekedwa ndi GoOS) ndi malo ake ogwirira ntchito OceanOPS, amapereka zidziwitso za dziko, mphamvu ndi mtengo wa Global Ocean Observing System. Ikuwonetsa kufunika kwake panyengo, ntchito zogwirira ntchito, komanso thanzi la m'nyanja, pomwe ikuwonetsa kupita patsogolo, zovuta, ndi mwayi pakuwonera maukonde.
- Ocean Sound Essential Ocean Variable Implementation Plan (yoperekedwa ndi SCOR) imapereka chitsogozo chophatikizira zowonera zamayimbidwe mu GoOS, cholinga chake ndi kulinganiza kusonkhanitsa, kusanthula, ndi kupereka malipoti a mawu a m'nyanja.
- Southern Ocean Action Plan ya UN Ocean Zaka khumi (yoperekedwa ndi SCOR) imapereka njira yoyendetsedwa ndi anthu kuti ilimbikitse sayansi, mfundo, ndi mafakitale pazofunikira zomwe zimathandizira zaka khumi za UN Ocean ndikuteteza zachilengedwe ndi ulamulilo wapadera wa Nyanja ya Kumwera.
- Zaka khumi za UN za Sayansi ya Ocean for Sustainable Development 2021-2030: Msonkhano waku Mediterranean: Nyanja ya Mediterranean Timafunikira Tsogolo lomwe Tikufuna (yolembedwa ndi Bungwe La National Research Council (CNR), Italy) imapereka malipoti ndi mafotokozedwe ochokera kumagulu ogwira ntchito okhudza kuipitsa m'madzi, kulimba kwa chilengedwe komanso kasamalidwe koyenera kazinthu.
- Voices of the Pacific: Mavuto a Nyengo, Kusintha ndi Kulimba Mtima: Lipoti ili la Pacific Ocean ndi Climate Assessment (yoperekedwa ndi Yunivesite ya South Pacific (USP)) imapereka kusanthula kwamitundu yosiyanasiyana yakusintha kwanyengo, kusintha kwa anthu ammudzi, ndi zatsopano zakubadwa ku Pacific Islands.
Maphunziro a zochitika & machitidwe abwino kwambiri
- Malangizo ophunzirira za kusintha kwa nyengo pa HABs (yoperekedwa ndi SCOR) amapereka malangizo abwino kwambiri ophunzirira zotsatira za kusintha kwa nyengo pa zomera zovulaza za algal blooms (HABs), pofuna kulinganiza njira zofufuzira ndi kulimbikitsa mgwirizano wapadziko lonse pofuna kuthana ndi chiwopsezo chomwe chikukula pazamoyo zam'madzi ndi thanzi la anthu.
- Milandu yogwiritsa ntchito data ya Ocean (yoperekedwa ndi GoOS) amawonetsa nkhani zachipambano zochokera kumayiko osiyanasiyana komanso ogwiritsa ntchito deta zam'nyanja, kuwonetsa kufunikira kwa chidziwitso chochokera kuzinthu zomwe zikuyenda bwino panyanja.
Zida zina
- A Global Library of Underwater Biological Sounds (GLUBS): Pulatifomu Yapaintaneti yokhala ndi Multiple Passive Acoustic Monitoring Applications (yoperekedwa ndi SCOR), nsanja yotseguka, yozikidwa pa intaneti yomwe gulu logwira ntchito la GLUBS likufuna kuphatikiza ndi kukulitsa zida zowunikira momveka bwino, kupititsa patsogolo kukhazikika ndikukulitsa chidziwitso chasayansi ndi anthu ammudzi pamawu apansi pamadzi.
- The BioEcoOcean Podcast, yoyambitsidwa ndi GoOS, ikusonyeza mmene kufufuza zamoyo za m’madzi kumapititsira patsogolo sayansi ya nyanja ndi kusakhazikika kwa nyanja.
- WABWINO (yolembedwa ndi International Union for Quaternary Research (INQUA)) ndi gulu lapadziko lonse lapansi la akatswiri azanyengo omwe amaphatikiza zolemba za ayezi, zam'madzi, ndi zapadziko lapansi kuti amvetsetse kusintha kwadzidzidzi kwa nyengo.
- ONSEA (yoperekedwa ndi INQUA) ndi gulu la anthu osiyanasiyana omwe amafufuza za kusintha kwa geomorphological ndi momwe anthu amakhalira m'mphepete mwa nyanja pa nthawi ya Holocene.
- PALSEA_potsatira (yoperekedwa ndi INQUA) amasonkhanitsa akatswiri a sayansi ya nthaka ndi ofukula zinthu zakale kuti apititse patsogolo kumvetsetsa kwathu kwa kusintha kwa madzi a m'nyanja yam'mbuyo ndi mmene madzi oundana amasinthira, n'kudziŵitsa maulosi a chisinthiko chamtsogolo.
- Yunivesite ya Bergen imatsogolera zotsogola zopititsa patsogolo kafukufuku wam'nyanja, mgwirizano, ndi kulimbikitsa luso lachitukuko chokhazikika panyanja ndi mfundo.
- Norway-Pacific Ocean-Climate Scholarship Program (N-POC) imapereka ndalama zothandizira maphunziro a PhD kuti apititse patsogolo kafukufuku wosiyanasiyana wa nyengo ya nyanja ndi kulimbikitsa mgwirizano wamaphunziro a Norway-Pacific.
- Nyanja: Yunivesite ya Bergen ndi yunivesite yayikulu kwambiri yam'madzi ku Norway, yomwe ili ndi maphunziro apamwamba apanyanja komanso malo ofufuza padziko lonse lapansi. UiB yatenga gawo lotsogola pantchito ya UN's Sustainable Development Goal 14 - Moyo pansi pa madzi.
- Ocean Futures 2030 imagwirizanitsa asayansi, akazembe, ndi okhudzidwa kwambiri kuti apititse patsogolo chitukuko chokhazikika cha nyanja.
- Kupanga Atsogoleri Ofufuza a ku Europe kuti azitha kukhazikika panyanja (SEAS) ndi pulogalamu yachiyanjano chantchito ndi kuyenda, kuthandiza ofufuza a postdoctoral pakukhazikika panyanja. Imathana ndi zovuta zapamadzi padziko lonse lapansi pophatikiza malingaliro osiyanasiyana m'magawo ndi magawo osiyanasiyana.