Zaperekedwa ndi akatswiri angapo a maphunziro ndi ndondomeko kuti International Science Council - ndi mamembala ake ambiri kuchokera ku sayansi ya chikhalidwe ndi zachilengedwe - ikhazikitse ndondomeko yopangira ndi kusunga ndondomeko / mndandanda wa kuopsa, ubwino, ziopsezo ndi mwayi. okhudzana ndi matekinoloje a digito omwe akuyenda mwachangu, kuphatikiza - koma osachepera - AI. Cholinga cha mndandandawu chidzakhala kudziwitsa onse omwe akukhudzidwa - kuphatikizapo maboma, okambirana nawo zamalonda, olamulira, mabungwe a anthu ndi makampani - za zochitika zamtsogolo, ndipo adzakonza momwe angaganizire mwayi, ubwino, zoopsa ndi zina.
ISC ndiyokonzeka kupereka pepala lokambiranali pakuwunika ukadaulo wa digito ndi wogwirizana nawo. Artificial Intelligence, synthetic biology ndi quantum technologies ndi zitsanzo zazikulu za zatsopano, zodziwitsidwa ndi sayansi, zomwe zikubwera mwachangu kwambiri. Zingakhale zovuta kuyembekezera mwadongosolo osati mapulogalamu awo okha, komanso zotsatira zake.
Kuunikira mbali za chikhalidwe cha AI monga mitundu yayikulu ya zilankhulo, zomwe zikuyimira gawo lalikulu la zokambiranazi, ndi mlatho wofunikira mkati mwa zokambirana zomwe zikuchitika - nthawi zina zoyendetsedwa ndi mantha, nthawi zina zosazama m'malingaliro - komanso maphunziro ofunikira zomwe tingathe kuchita. ISC ikukhulupirira kuti njira yowunikira pakati pa kuvomerezedwa kwamatekinoloje atsopanowa ndi kuwongolera kwawo kothekera ndikofunikira kuti pakhale zokambirana zamagulu ambiri zomwe zimafunikira kuti atenge zisankho zodziwitsidwa komanso zanzeru zamomwe angakwaniritsire phindu lazachikhalidwe chaukadaulo womwe ukubwerawu.
ISC ndiyokonzeka kuyankha zomwe anthu amdera lathu angachite kudzera muzokambiranazi kuti awone momwe angapitirizire kukhala nawo limodzi ndikuthandizira pazokambirana zaukadaulo.
Salvatore Aricò, CEO
Pepala la zokambirana za ISC
Ndondomeko yowunika matekinoloje omwe akutukuka mwachangu komanso ogwirizana nawo: AI, mitundu yayikulu yazilankhulo ndi kupitilira apo.
Pepala lokambitsiranali limapereka chiwongolero chachikhazikitso choyambirira chodziwitsa zokambirana zambiri zapadziko lonse lapansi komanso zadziko zomwe zikuchitika zokhudzana ndi AI.
Tsitsani lipotiloWatsopano! Werengani mtundu wa 2024 wa opanga mfundo okhala ndi dongosolo lotsitsa la bungwe lanu.
Kalozera kwa opanga mfundo: Kuwunika matekinoloje omwe akutukuka mwachangu kuphatikiza AI, mitundu yayikulu yazilankhulo ndi kupitilira apo.
Pepala lokambitsiranali limapereka chiwongolero chachikhazikitso choyambirira chodziwitsa zokambirana zambiri zapadziko lonse lapansi komanso zadziko zomwe zikuchitika zokhudzana ndi AI.
Zamkatimu
Introduction
Ukadaulo womwe ukubwera mwachangu umapereka zovuta zikafika pakuwongolera kwawo komanso kuwongolera komwe kungachitike. Mfundo ndi mikangano yapagulu pazanzeru zopangapanga (AI) ndikugwiritsa ntchito kwake zapangitsa kuti nkhaniyi ikhale yofunika kwambiri. Ngakhale mfundo zazikulu za AI zalengezedwa ndi UNESCO, OECD ndi ena, ndipo pali zokambirana zaposachedwa zokhudzana ndi kayendetsedwe kaukadaulo padziko lonse lapansi, pali kusiyana pakati pa chitukuko cha mfundo zapamwamba ndikuphatikizidwa muzowongolera, mfundo, utsogoleri ndi njira za ukapitawo. Apa ndipamene asayansi omwe si aboma atha kukhala ndi gawo linalake.
Zaperekedwa ndi akatswiri angapo a maphunziro ndi ndondomeko kuti bungwe la International Science Council (ISC) - ndi mamembala ake ambiri kuchokera ku sayansi ya chikhalidwe ndi zachilengedwe - kukhazikitsa ndondomeko yopangira ndi kusunga ndondomeko / mndandanda wa zoopsa, zopindulitsa, ziwopsezo ndi mwayi wokhudzana ndi matekinoloje a digito omwe akuyenda mwachangu, kuphatikiza - koma osachepera - AI. Cholinga cha mndandandawu chidzakhala kudziwitsa onse omwe akukhudzidwa - kuphatikizapo maboma, okambirana nawo zamalonda, olamulira, mabungwe a anthu ndi makampani - za zochitika zamtsogolo, ndipo adzakonza momwe angaganizire mwayi, ubwino, zoopsa ndi zina.
Zotulukapo sizingagwire ntchito ngati bungwe lowunika, koma ngati njira yowunikira yosinthika komanso yosinthika yomwe ingathandizire kuwunika kulikonse ndi njira zowongolera zomwe zitha kupangidwa ndi okhudzidwa, kuphatikiza maboma ndi njira zamayiko osiyanasiyana. Dongosolo lililonse lowunikira liyenera kupangidwa mosatengera zomwe boma ndi makampani afuna, poganizira zokonda zawo. Iyeneranso kukhala yochuluka kwambiri pamalingaliro ake, motero ikuphatikiza mbali zonse zaukadaulo ndi zotsatira zake.
Pepala lokambitsiranali limapereka chiwongolero chachikhazikitso choyambirira chodziwitsa zokambirana zambiri zapadziko lonse lapansi komanso zadziko zomwe zikuchitika zokhudzana ndi AI.
Zoyambira: Chifukwa chiyani analytical framework?
Kuwonekera mwachangu kwaukadaulo wokhala ndi zovuta komanso zovuta za AI kumayambitsa zonena zambiri zopindulitsa kwambiri. Komabe, zimabweretsanso mantha paziwopsezo zazikulu, kuyambira pamunthu mpaka pamlingo wa geo-strategic. Kukambitsirana kwakukulu kumakonda kuchitika kumapeto kwenikweni kwa malingaliro osiyanasiyana, ndipo njira yotsimikizika ndiyofunika. Ukadaulo wa AI upitilizabe kusinthika ndipo mbiri ikuwonetsa kuti pafupifupi ukadaulo uliwonse uli ndi ntchito zabwino komanso zovulaza. Choncho, funso ndilo: tingatani kuti tipeze zotsatira zopindulitsa kuchokera ku teknoloji iyi, pamene timachepetsa chiopsezo cha zotsatira zovulaza, zina zomwe zingakhalepo mu kukula kwake?
Tsogolo silidziwika nthawi zonse, koma pali mawu okwanira odalirika komanso akatswiri okhudzana ndi AI ndi AI yopangira kulimbikitsa njira yodzitchinjiriza. Kuphatikiza apo, njira yamakina ndiyofunikira, chifukwa AI ndi gulu lamatekinoloje omwe amagwiritsidwa ntchito kwambiri ndi mitundu ingapo ya ogwiritsa ntchito. Izi zikutanthauza kuti nkhani yonse iyenera kuganiziridwa poganizira zotsatira za AI kwa anthu, moyo wa anthu, moyo wapachiweniweni, moyo wa anthu komanso zochitika zapadziko lonse lapansi.
Mosiyana ndi matekinoloje am'mbuyomu, matekinoloje a digito ndi okhudzana nawo ali ndi nthawi yochepa kwambiri kuyambira pachitukuko mpaka kumasulidwa, makamaka motsogozedwa ndi zokonda zamakampani kapena mabungwe opanga. AI imafalikira mwachangu; zinthu zina zitha kuwonekera pambuyo pomasulidwa, ndipo ukadaulo ukhoza kukhala ndi ntchito zoyipa komanso zabwino. Miyezo yofunikira imakhudza momwe kugwiritsidwa ntchito kulikonse kumaganiziridwa. Kuphatikiza apo, pakhoza kukhala zokonda za geo-strategic pamasewera.
Mpaka pano, kuwongolera kwaukadaulo wamakono kwawonedwa kwambiri kudzera mu "mfundo" komanso kutsata mwaufulu. Posachedwapa, zokambiranazo zatembenukira ku nkhani za ulamuliro wa dziko ndi mayiko osiyanasiyana, kuphatikizapo kugwiritsa ntchito zipangizo zoyendetsera malamulo ndi zina. Zomwe zimapangidwira kapena zotsutsana ndi AI nthawi zambiri zimakhala za hyperbolic ndipo - kupatsidwa chikhalidwe chaukadaulo - zovuta kuziwunika. Kukhazikitsa njira yoyendetsera ukadaulo wapadziko lonse lapansi kapena dziko lonse lapansi kudzakhala kovuta, ndipo zigawo zingapo zopanga zisankho zodziwitsidwa zoopsa zidzafunika panjira, kuyambira kwa woyambitsa mpaka wopanga, wogwiritsa ntchito, boma ndi mayiko ambiri.
Ngakhale kuti mfundo zapamwamba zalengezedwa ndi UNESCO, OECD ndi European Commission, mwa zina, ndipo zokambirana zosiyanasiyana zapamwamba zili mkati mokhudzana ndi zomwe zingatheke kuwongolera, pali kusiyana kwakukulu pakati pa mfundo zoterezi ndi kayendetsedwe ka kayendetsedwe ka kayendetsedwe kake. Kodi ndi malingaliro otani a taxonomy omwe owongolera angafunikire kuwaganizira? Kungoyang'ana pang'onopang'ono sikungakhale kwanzeru, chifukwa cha kuchuluka kwa matekinoloje awa. Kuthekera kumeneku kwakhala nkhani ya ndemanga zambiri, zabwino ndi zoipa.
Kupanga ndondomeko yowunikira
ISC ndiye NGO yayikulu padziko lonse lapansi kuphatikiza sayansi yachilengedwe ndi chikhalidwe cha anthu. Kufikira kwake padziko lonse lapansi komanso kulangizidwa kumatanthauza kuti ndi bwino kupanga upangiri wodziyimira pawokha komanso wofunikira padziko lonse lapansi kuti adziwitse zisankho zovuta zomwe zikubwera, makamaka popeza mawu omwe ali m'bwaloli amachokera kumakampani kapena kumphamvu zazikulu zaukadaulo. Kutsatira zokambirana zambiri m'miyezi yaposachedwa, kuphatikizanso kuwunika kowunika kosagwirizana ndi boma, ISC idawona kuti chothandiza kwambiri chikhala kupanga ndi kusunga njira yowunikira yomwe ingagwiritsidwe ntchito ngati maziko a zokambirana ndi kupanga zisankho. onse okhudzidwa, kuphatikizirapo pa nthawi iliyonse yowunika yomwe yachitika.
Dongosololi likhala ngati mndandanda wazinthu zonse zomwe zingagwiritsidwe ntchito ndi mabungwe aboma ndi omwe si aboma. Dongosololi limazindikira ndikuwunika kuthekera kwaukadaulo monga AI ndi zotuluka zake kudzera mu lens lalikulu lomwe limaphatikizapo moyo wa anthu ndi chikhalidwe cha anthu, komanso zinthu zakunja, monga zachuma, ndale, chilengedwe ndi chitetezo. Zina mwazowunikira zitha kukhala zofunikira kwambiri kuposa zina, kutengera zomwe zikuchitika, koma zosankha zabwino zimakhala zotheka ngati madera onse aganiziridwa. Uwu ndiye phindu lenileni la njira yowunikira.
Ndondomeko yomwe yaperekedwa idachokera ku ntchito ndi malingaliro am'mbuyomu, kuphatikiza lipoti lazaumoyo la digito la International Network for Governmental Science Advice's (INGSA).1 ndi OECD AI Classification Framework2 kuwonetsa zonse zomwe zingatheke, zoopsa ndi zotsatira za AI. Zogulitsa zam'mbuyozi zinali zoletsedwa kwambiri muzolinga zawo chifukwa cha nthawi ndi zochitika, pakufunika dongosolo lalikulu lomwe limapereka zovuta zonse panthawi yochepa komanso yayitali.
Pomwe idapangidwa kuti ilingalire za AI, dongosolo lowunikirali litha kugwiritsidwa ntchito paukadaulo uliwonse womwe ukubwera mwachangu. Nkhanizi zagawidwa m'magulu otsatirawa kuti apitirize kuunika:
Mndandanda wazinthu zomwe zili pamwambazi zikuphatikizidwa pamodzi ndi mwayi ndi zotsatira zake. Zina ndizogwirizana ndi zochitika zinazake kapena kugwiritsa ntchito AI pomwe zina ndizosavomerezeka komanso zosavomerezeka papulatifomu kapena kugwiritsa ntchito. Palibe lingaliro limodzi lomwe likuphatikizidwa pano lomwe liyenera kuwonedwa ngati lofunika kwambiri ndipo, motere, zonse ziyenera kufufuzidwa.
Kodi chimangochi chikanagwiritsidwa ntchito bwanji?
Ndondomekoyi ingagwiritsidwe ntchito, koma osati, m'njira zotsatirazi:
Gome lotsatirali ndikusintha koyambirira kwa makulidwe a analytic framework. Malingana ndi teknoloji ndi ntchito yake, zigawo zina zidzakhala zofunikira kwambiri kuposa zina. Zitsanzo zaperekedwa kuti ziwonetsere chifukwa chake dera lililonse lingakhale lofunikira; m'malo mwake, chiwongolerocho chimafuna kukulitsa koyenera. Ndikofunikiranso kusiyanitsa pakati pa zomwe zikuchitika papulatifomu ndi zovuta zomwe zingawonekere pakagwiritsidwe ntchito kapadera.
Miyezo yoyenera kuganiziridwa powunika ukadaulo watsopano
| Zolemba zoyambirira za miyeso yomwe ingafunike kuganiziridwa poyesa ukadaulo watsopano | ||
| Miyeso ya kukhudza | Zotsatira | Zitsanzo za momwe izi zingawonekere pakuwunika |
| Munthu / mwini | Kugwiritsa ntchito kwa AI kwa ogwiritsa ntchito | Kodi ndi odziwa bwino komanso odziwa bwino za machitidwe a dongosololi ndi omwe angakhale ogwiritsa ntchito omwe angagwirizane ndi dongosolo? Kodi adzapatsidwa bwanji zambiri za ogwiritsa ntchito ndi machenjezo? |
| Okhudzidwa okhudzidwa | Kodi ndindani omwe adzakhudzidwa kwambiri ndi dongosololi (ie, anthu, madera, ovutikira, ogwira ntchito m'magawo, ana, opanga malamulo, akatswiri)? | |
| Zosankha | Kodi ogwiritsa ntchito apatsidwa mwayi woti atuluke mudongosolo; ayenera kupatsidwa mwayi wotsutsa kapena kukonza zotulukapo? | |
| Kuopsa kwa ufulu wa anthu ndi zikhalidwe za demokalase | Kodi dongosololi lingakhudze (ndi mbali yotani) pa ufulu wa anthu, kuphatikizapo, koma osati, chinsinsi, ufulu wofotokozera, chilungamo, chiopsezo cha tsankho, ndi zina zotero? | |
| Zotsatira zomwe zingakhudze thanzi la anthu | Kodi dongosololi lingakhudze (ndi mbali yotani) moyo wa munthu aliyense (mwachitsanzo, ntchito yabwino, maphunziro, kuyanjana ndi anthu, thanzi labwino, chidziwitso, chilengedwe)? | |
| Kuthekera kwa kusamuka kwa anthu | Kodi pali kuthekera kwa dongosololi kuti lizisintha ntchito kapena ntchito zomwe zinali kuchitidwa ndi anthu? Ngati ndi choncho, zotsatira zake za kumunsi ndi zotani? | |
| Kuthekera pakuzindikirika, zokonda kapena kusintha chidziwitso | Kodi dongosololi lidapangidwa kuti lizitha kusokoneza zomwe wogwiritsa ntchitoyo akudziwa kapena zikhulupiriro zake, kapena kufalitsa nkhani zabodza? Kodi pali kuthekera kwa zonena zabodza kapena zosatsimikizirika za ukatswiri? | |
| Miyezo ya kudzidalira | Kodi pali chikakamizo chofuna kudziwonetsera ndekha? Kodi zochita zokha zingalowe m'malo mwa kukwaniritsidwa kwaumwini? Kodi pali kukakamizidwa kupikisana ndi dongosolo kuntchito? Kodi mbiri yamunthu imapangidwa kukhala yovuta kuti itetezedwe ku zosokoneza? | |
| Zazinsinsi | Kodi pali maudindo osiyanasiyana otchinjiriza zinsinsi ndipo pali malingaliro aliwonse okhudza momwe deta yanu imagwiritsidwira ntchito? | |
| Kuteteza | Kodi dongosololi lingakhudze kudziyimira pawokha kwa anthu popanga kudalira kwambiri ukadaulo ndi ogwiritsa ntchito kumapeto? | |
| Kukula kwa anthu | Kodi pali chikoka pakupeza maluso ofunikira pachitukuko cha anthu monga ntchito zotsogola, luso lolumikizana ndi anthu, kusintha kwanthawi ya chidwi komwe kumakhudza kuphunzira, kakulidwe ka umunthu, nkhawa zamaganizidwe, ndi zina? | |
| Chisamaliro chaumwini | Kodi pali zonena za mayankho aumoyo wamunthu payekha? Ngati ndi choncho, kodi zimatsimikiziridwa ndi miyezo yoyendetsera? | |
| Umoyo wamaganizo | Kodi pali chiwopsezo chowonjezera nkhawa, kusungulumwa kapena zovuta zina zamaganizidwe, kapena luso laukadaulo lingathe kuchepetsa izi? | |
| Kusintha kwaumunthu | Kodi luso laukadaulo lingapangitse kusintha kwa chisinthiko cha anthu? | |
| Miyeso ya kukhudza | Zotsatira | Kufotokozera |
| Society/social moyo | Mfundo za chikhalidwe cha anthu | Kodi dongosololi limasintha kwambiri chikhalidwe cha anthu kapena limapangitsa kuti malingaliro omwe kale anali otsutsana ndi anthu asinthe, kapena amaphwanya zikhalidwe za chikhalidwe chomwe akugwiritsidwa ntchito? |
| Kuyanjana ndi anthu | Kodi pali chiyambukiro pa kukhudzana kwatanthauzo kwa anthu, kuphatikizapo maubwenzi amalingaliro? | |
| kusasiyana | Kodi kugwiritsa ntchito/ukadaulo ukhoza kuchepetsa kapena kupititsa patsogolo kusagwirizana (monga chuma, chikhalidwe, maphunziro, malo)? | |
| Zaumoyo wa anthu | Kodi pali kuthekera kuti dongosololi lipititse patsogolo kapena kusokoneza zolinga za umoyo wa anthu? | |
| Kufotokozera zachikhalidwe | Kodi kuwonjezeka kwa chikhalidwe kapena tsankho ndizovuta kapena zovuta kuthana nazo? Kodi kudalira dongosolo popanga zisankho kungathe kuchotsera kapena kuchotsera anthu ena? | |
| Maphunziro a onse | Kodi pali zotsatirapo pa ntchito za aphunzitsi kapena mabungwe a maphunziro? Kodi dongosololi likugogomezera kapena kuchepetsa kusagwirizana pakati pa ophunzira ndi kugawanika kwa digito? Kodi kufunikira kwa chidziwitso kapena kumvetsetsa kozama kwapita patsogolo kapena kuchepetsedwa? | |
| Zolakwika zenizeni | Kodi njira zomwe timagwiritsa ntchito pozindikira zomwe zili zoona zikugwirabe ntchito? Kodi malingaliro a zenizeni amalolera? | |
| Zachuma (malonda) | Gawo la mafakitale | Ndi gawo la mafakitale liti lomwe dongosolo lakhazikitsidwa (monga ndalama, ulimi, chisamaliro chaumoyo, maphunziro, chitetezo)? |
| Mtundu wabizinesi | Kodi dongosololi limagwiritsidwa ntchito pabizinesi, ndipo ndi ntchito yotani? Kodi dongosololi limagwiritsidwa ntchito kuti (lachinsinsi, pagulu, lopanda phindu)? | |
| Zokhudza zochitika zofunika kwambiri | Kodi kusokonekera kwa ntchito kapena zochitika za dongosololi kungakhudze ntchito zofunika kapena zofunikira? | |
| Mpumulo wa kutumiza | Kodi dongosololi limayendetsedwa bwanji (pang'onopang'ono mkati mwa bungwe motsutsana ndi kufalikira kudziko lonse / padziko lonse lapansi)? | |
| Technical maturity (TRL) | Kodi dongosololi ndi lokhwima bwanji mwaukadaulo? | |
| Ulamuliro waukadaulo | Kodi tekinolojeyi imapangitsa kuti ukadaulo wapamwamba ukhale wodziyimira pawokha. | |
| Kugawanitsanso ndalama komanso ndalama zapadziko lonse | Kodi maudindo akuluakulu a boma lodziyimira pawokha angasokonezedwe (ie, Reserve Banks)? Kodi kuthekera kwa boma kukwaniritsa ziyembekezo ndi zotsatira za nzika (ie, zachikhalidwe, zachuma, ndale) zidzapita patsogolo kapena kuchepetsedwa? | |
| Miyeso ya kukhudza | Zotsatira | Kufotokozera |
| Civic moyo | Ulamuliro ndi ntchito za boma | Kodi maulamuliro ndi machitidwe olamulira padziko lonse lapansi angakhudzidwe bwino kapena oyipa? |
| Nkhani zofalitsa | Kodi nkhani zapagulu zitha kukhala zosagwirizana kapena kukhazikika pakati pa anthu? Kodi padzakhala chiyambukiro pamilingo yakukhulupirirana kwa ofalitsa nkhani? Kodi makhalidwe odziwika bwino a utolankhani ndi mfundo zachilungamo zidzakhudzidwanso? | |
| Chilamulo | Kodi padzakhala chiyambukiro pakutha kuzindikira anthu kapena mabungwe kuti aziyankha mlandu (mwachitsanzo, ndi kuyankha kotani komwe kungapereke ku algorithm pazotsatira zoyipa)? Kodi izi zimapangitsa kuti munthu atayike (monga chilengedwe, ndalama, ndondomeko ya chikhalidwe cha anthu, makhalidwe abwino)? | |
| Ndale ndi mgwirizano pakati pa anthu | Kodi pali kuthekera kwa malingaliro okhazikika pazandale komanso mwayi wochepa wopanga mgwirizano? Kodi pali kuthekera kwa magulu enanso otsalira? Kodi njira za ndale za adani zakhala zikutheka? | |
| Geo-strategic / geo-political context | Kuwunika kolondola | Kodi machitidwewa amaphunzitsidwa pazambiri zamakhalidwe ndi chilengedwe, ndipo ngati ndi choncho, angagwiritsidwe ntchito kudyera masuku pamutu anthu kapena magulu? |
| Digital colonization | Kodi mabungwe aboma kapena omwe si aboma amatha kugwiritsa ntchito machitidwe ndi deta kuti amvetsetse ndikuwongolera kuchuluka kwa anthu ndi chilengedwe cha mayiko ena, kapena kusokoneza ulamuliro? | |
| Mpikisano wa Geo-ndale | Kodi dongosololi limakhudza mpikisano pakati pa mayiko ndi nsanja zaukadaulo kuti athe kupeza deta yapayekha ndi gulu pazolinga zachuma kapena zanzeru? | |
| Mapangano a malonda ndi malonda | Kodi dongosololi lili ndi zotsatira pa mapangano a malonda a mayiko? | |
| Kusintha kwamphamvu zapadziko lonse lapansi | Kodi maiko omwe ali pachiwopsezo cha mayiko ngati omwe akuchita nawo ndale padziko lonse lapansi ali pachiwopsezo? Kodi makampani aukadaulo azigwiritsa ntchito mphamvu zomwe zidasungidwa kumayiko ena ndipo akukhala odziyimira pawokha? | |
| Kusokoneza malonda | Kodi ndizosavuta kuti mabungwe omwe si aboma atulutse ndikufalitsa zabodza zomwe zimakhudza mgwirizano wa anthu, kukhulupirirana ndi demokalase? | |
| Environmental | Kugwiritsa ntchito mphamvu ndi zida (carbon footprint) | Kodi dongosolo ndi zofunikira zimachulukitsa kugwiritsa ntchito mphamvu ndi zida kupitilira phindu lomwe limapezeka kudzera mukugwiritsa ntchito? |
| Miyeso ya kukhudza | Zotsatira | Kufotokozera |
| Deta ndi kulowa | Kuzindikira ndi kusonkhanitsa | Kodi deta ndi zolowetsazo zimasonkhanitsidwa ndi anthu, masensa odzipangira okha kapena onse awiri? |
| Chidziwitso cha data | Pankhani ya deta kodi izi zaperekedwa, zowonedwa, zopangidwa kapena zotengedwa? Kodi pali chitetezo cha watermark kuti mutsimikizire kubadwa? | |
| Mphamvu ya data | Kodi datayo ndi yamphamvu, yokhazikika, yosinthidwa nthawi ndi nthawi kapena imasinthidwa munthawi yeniyeni? | |
| Ufulu | Kodi data ndi yake, yapagulu kapena yaumwini (ie, yokhudzana ndi anthu odziwika)? | |
| Kuzindikirika kwa data yanu | Ngati zidziwitso zanu, kodi sizikudziwika kapena kudziwika? | |
| Kapangidwe ka data | Kodi deta idasanjidwa, yokhazikika pang'ono, yovuta kapena yosalongosoka? | |
| Mawonekedwe a data | Kodi mtundu wa data ndi metadata ndiwokhazikika kapena wosakhazikika? | |
| Mulingo wa data | Kodi sikelo ya dataset ndi yotani? | |
| Kuyenerera ndi khalidwe la deta | Kodi dawunilodi ndi yoyenera kulinga? Kodi kukula kwachitsanzo ndikokwanira? Kodi ndi choyimira ndi chokwanira mokwanira? Kodi deta ili ndi phokoso bwanji? Kodi ndizovuta? | |
| lachitsanzo | Kupezeka kwa chidziwitso | Kodi zambiri zamakina a dongosololi zilipo? |
| Mtundu wa AI model | Kodi chitsanzocho ndi chophiphiritsa (malamulo opangidwa ndi anthu), owerengera (amagwiritsa ntchito deta) kapena wosakanizidwa? | |
| Ufulu wogwirizana ndi chitsanzo | Kodi gwero lotseguka, kapena umwini, laumwini kapena lachitatu limayang'aniridwa? | |
| Mitundu imodzi kapena zingapo | Kodi dongosololi limapangidwa ndi mtundu umodzi kapena mitundu ingapo yolumikizana? | |
| Zopanga kapena zatsankho | Kodi chitsanzocho ndi chongopanga, chokondera kapena zonse ziwiri? | |
| Kumanga chitsanzo | Kodi dongosololi limaphunzira kutengera malamulo olembedwa ndi anthu, kuchokera ku data, kudzera mu maphunziro oyang'aniridwa kapena kuphunzira kulimbikitsa? | |
| Kusintha kwachitsanzo (AI drift) | Kodi mtunduwo umasintha komanso/kapena umapeza luso polumikizana ndi deta m'munda? | |
| Maphunziro apakati kapena Federal | Kodi chitsanzocho chimaphunzitsidwa pakati kapena m'maseva angapo am'deralo kapena zida za "m'mphepete"? | |
| Chitukuko ndi kukonza | Kodi mtunduwo ndi wapadziko lonse lapansi, wosinthika kapena wopangidwa mogwirizana ndi zomwe wosewera wa AI? | |
| Deterministic kapena probabilistic | Kodi chitsanzocho chimagwiritsidwa ntchito m'njira yotsimikizika kapena yotheka? | |
| Chitsanzo kuwonekera | Kodi chidziwitso chilipo kwa ogwiritsa ntchito kuti amvetsetse zotsatira zachitsanzo ndi zolepheretsa kapena zolepheretsa kugwiritsa ntchito? | |
| Malire a computational | Kodi pali malire owerengera pamakina? Kodi tingalosere kulumpha kwamphamvu kapena malamulo okweza? | |
| Miyeso ya kukhudza | Zotsatira | Kufotokozera |
| Ntchito ndi zotuluka | Ntchito zochitidwa ndi dongosolo | Kodi dongosololi limagwira ntchito zotani (mwachitsanzo, kuzindikira, kuzindikira zochitika, kulosera)? |
| Kuphatikiza ntchito ndi zochita | Kodi dongosololi limaphatikiza ntchito ndi zochita zingapo (mwachitsanzo, machitidwe opangira zinthu, machitidwe odziyimira pawokha, machitidwe owongolera)? | |
| Mulingo wodziyimira pawokha wadongosolo | Kodi machitidwe a dongosololi ndi odziyimira pawokha bwanji ndipo anthu amagwira ntchito yotani? | |
| Mlingo wa kukhudzidwa kwa anthu | Kodi pali kukhudzidwa kwina kwa anthu kuyang'anira ntchito yonse ya dongosolo la AI ndikutha kusankha nthawi komanso momwe mungagwiritsire ntchito dongosololi muzochitika zilizonse? | |
| Ntchito yaikulu | Kodi makinawa ali m'malo ogwiritsiridwa ntchito kwambiri monga umisiri wa chilankhulo cha anthu, masomphenya apakompyuta, makina ongogwiritsa ntchito komanso/kapena kukonza bwino, kapena kuloboti? | |
| Kufufuza | Kodi miyezo kapena njira zilipo zowunikira zomwe zatuluka mudongosolo kapena kuthana ndi zinthu zosayembekezereka? | |
Chofunika ku magwero a zofotokozera
Mawu osamveka:
Gluckman, P. ndi Allen, K. 2018. Kumvetsetsa bwino pakusintha kwa digito ndikusintha kogwirizana. INGSA. https://ingsa.org/wp-content/uploads/2023/01/INGSA-Digital-Wellbeing-Sept18.pdf
Mawu olimba mtima:
OECD. 2022. OECD Framework for Classification of AI systems. OECD Digital Economy Papers, No. 323, OECD Publishing, Paris. https://oecd.ai/en/classification
Mawu a Italic:
Zofotokozera zatsopano (kuchokera kuzinthu zingapo)
Njira yakutsogolo
Kutengera ndi yankho ku pepala lokambiranali, gulu logwira ntchito la akatswiri lidzapangidwa ndi ISC kuti ipititse patsogolo kapena kukonzanso ndondomeko yomwe ili pamwambayi yomwe okhudzidwa angayang'ane mwatsatanetsatane zochitika zilizonse zazikuluzikulu za nsanja kapena kukula kwake. Gulu logwira ntchito likhoza kukhala losiyana mwamakhalidwe, malo ndi anthu, ndi ukadaulo woyambira pakuwunika kwaukadaulo kupita ku mfundo zapagulu, kuyambira pachitukuko cha anthu kupita ku maphunziro a chikhalidwe cha anthu ndi zam'tsogolo ndiukadaulo.
Kuti mutenge nawo mbali pa zokambiranazi, chonde pitani Council.science/publications/framework-digital-technologies
Zothokoza
Anthu ambiri adafunsidwa pakupanga pepalali, lomwe linalembedwa ndi Sir Peter Gluckman, Purezidenti, ISC ndi Hema Sridhar, yemwe kale anali Chief Scientist, Ministry of Defense, ndipo tsopano wofufuza wamkulu, University of Auckland, New Zealand.
Makamaka tikuthokoza Ambuye Martin Rees, Purezidenti wakale wa Royal Society komanso woyambitsa nawo Center for the Study of Existential Risks, University of Cambridge; Pulofesa Shivaji Sondhi, Pulofesa wa Physics, University of Oxford; Pulofesa K Vijay Raghavan, yemwe kale anali mlangizi wamkulu wa sayansi ku Boma la India; Amandeep Singh Gill, nthumwi ya Mlembi Wamkulu wa UN pa Zamakono; Dr Seán Óh Éigeartaigh, Mtsogoleri Wamkulu, Center for the Study of Existential Risks, University of Cambridge; Amanda-June Brawner, Senior Policy Adviser ndi Ian Wiggins, Mtsogoleri wa International Affairs, Royal Society UK; Dr Jerome Duberry, Dr Marie-Laure Salles, Mtsogoleri, Geneva Graduate Institute; A Chor Pharn Lee, Center for Strategic Futures, Ofesi ya Prime Minister, Singapore; Barend Mons ndi Dr Simon Hodson, Komiti ya Data (CoDATA); Prof Yuko Harayama, Japan; Pulofesa Rémi Quirion, Purezidenti, INGSA; Dr Claire Craig, University of Oxford ndi Mtsogoleri wakale wa Kuwona zam'tsogolo, Ofesi ya Boma la Sayansi; ndi Prof Yoshua Bengio, Bungwe la Alangizi a Sayansi la Mlembi Wamkulu wa UN komanso ku Université de Montréal. Njira yowunikirayi idavomerezedwa nthawi zambiri ndipo kutsimikizika kwanthawi zonse ndi ISC kunatsindikitsidwa.
Chithunzi: adamichi pa iStock