Khalani m'gulu lamagulu osintha masewera omwe amasintha tsogolo la sayansi ndi umunthu.
Tili pachisinthiko chovuta kwambiri. Kupita patsogolo kwapang'onopang'ono pazovuta zokhazikika kumatikumbutsa zachangu kuganiza zazikulu ndikuchita molimba mtima. Gulu lasayansi lapadziko lonse lapansi lakonzeka kukumana ndi nthawi ino koma silingathe kuchita palokha. Tikufuna opereka ndalama oganiza zamtsogolo ndi othandizana nawo omwe ali okonzeka kuvomereza zatsopano, ndikuwongolera njira yofunitsitsa imeneyi.
The Global Commission on Science Missions for Sustainabilitylipoti latsopano, lowululidwa ku 2023 UN High-Level Political Forum, "Kutembenuza Chitsanzo cha Sayansi: Njira Yopita ku Mishoni za Sayansi Kuti Zikhazikike,” akufotokoza chitsanzo cha m’masomphenya chimenechi. Ikufuna kukweza mgwirizano pakati pa sayansi, mfundo, ndi anthu kuti akhale apamwamba kwambiri, ogwirizana ndi nthawi yathu yomwe sinachitikepo. Cholinga chake ndikupereka chidziwitso chotheka, chophatikizika, komanso chokhazikika, ndicholinga chofuna mayankho omwe amagwirizana ndi zovuta zomwe anthu amakumana nazo.
"Ntchito zasayansi zomwe zidakhazikitsidwa ndi ISC zikufuna kuzindikira ndikukhazikitsa mwachangu zinthu zonse kuti zithandizire kupindula kwasayansi munthawiyi, poyankha kufulumira kwazomwe zikuchitika".
Pambuyo pa kuyimba komwe kudakopa anthu oposa 250 padziko lonse lapansi, tidapereka mndandanda wachidule wa ma consortia ambiri, aliyense ali wokonzeka kuyesa chitsanzo chosinthachi.
M'zaka za 2025-26, Asia Science Mission (ASM) yapanga njira yowonetsera chigawo cha ISC Science Mission model.
Ntchito ya Science Missions for Sustainability ndi Pulogalamu yovomerezeka pansi pa International Decade of Sciences for Sustainable Development.
Mbiri: Global Forum of Funders
Povomereza kufunikira kolimbikitsira sayansi kuti chitukuko chikhale chokhazikika, ISC ndi othandizana nawo adayambitsa Global Forum of Funders - nsanja yolumikizana yomwe imasonkhanitsa atsogoleri ochokera ku mabungwe opereka ndalama zofufuza, mabungwe othandizira chitukuko padziko lonse lapansi, mabungwe azinsinsi, ndi mabungwe asayansi.
Pozindikira kufunikira kogwiritsa ntchito bwino sayansi pa chitukuko chokhazikika, bungwe la International Science Council linayambitsa ndondomeko ya Global Forum of Funders (GFF) mu 2019. Kugwirizana ndi mabungwe olemekezeka monga International Institute for Applied Systems Analysis (IIASA), Swedish Development Cooperation Agency. (Sida), ndi ena, ISC idakhazikitsa GFF ngati nsanja yophatikiza. Kuphatikizika ndi atsogoleri ochokera ku mabungwe opereka ndalama zofufuzira mdziko, mabungwe othandizira chitukuko, mabungwe azinsinsi, ndi mabungwe asayansi, GFF yadzipereka kukulitsa kuyesetsa kwapadziko lonse lapansi ndi machitidwe asayansi kuti apititse patsogolo sayansi pakukhazikitsa kwa SDG.
Msonkhano wotsegulira womwe udachitika mu 2019, motsogozedwa ndi US National Academy of Sciences ku Washington DC Atsogoleri makumi asanu ndi atatu oyimira magawo osiyanasiyana adakhazikitsa Zaka khumi za Global Sustainability Science Action. M'zaka khumi zapitazi, opereka ndalama zasayansi ndi gulu lochita kafukufuku akufuna kukhala ndi njira yothanirana ndi zovuta zapadziko lonse lapansi, kugogomezera kulengedwa kwa chidziwitso cha transdisciplinary, kulimbikitsa kafukufuku woyendetsedwa ndi mishoni, ndikuthandizira ntchito zofunikira zothandizira monga kukulitsa luso komanso kugulitsa chidziwitso.
Kuphatikiza apo, opereka ndalama zasayansi adapatsa bungwe la International Science Council kuti lipange zotsogola zasayansi kuti zithandizire kusintha kwa anthu kuti akhale okhazikika. Kutsatira kuitana kwapadziko lonse komanso kuwunikanso mabuku ambiri, ISC idapanga malipoti awiri ofunika: “Sayansi Yosasunthika: Kupereka Mishoni Zakukhazikika” ndi “Kuphatikizika kwa Mipata Yakufufuza kwa Sayansi Kuti Athandize Magulu Kuti Akwaniritse Zolinga Zachitukuko Chokhazikika pofika 2030.,” lofalitsidwa mu 2021.
Lipoti la Unleashing Science likufuna kuti pakhale kuyesayesa kogwirizana kuti apange chidziwitso chotheka pogwiritsa ntchito mishoni zasayansi zokhazikika, kupititsa patsogolo sayansi yoyendetsedwa ndi zolinga limodzi ndi kutengapo gawo kwa opanga mfundo, mabungwe aboma, ndi mabungwe azibizinesi. Zomwe zidakambidwa pagawo lachiwiri la GFF mu Epulo 2021, lipotilo lidakopa chidwi chachikulu, zomwe zidapangitsa kuti ISC ikhale ndi ntchito yotsogolera njira zowunikira makonzedwe ndi njira zopezera ndalama zogwirira ntchito izi.
Izi zidapangitsa kuti akhazikitsidwe bungwe la Global Commission on Science Missions for Sustainability, lomwe, mothandizidwa ndi Technical Advisory Group (TAG), lidapanga njira yoyendetsera ntchito za Science Missions for Sustainability. Chitsanzo ichi chikufotokozedwa m'nkhaniyi Kutembenuza Chitsanzo cha Sayansi: Njira Yopita ku Mishoni za Sayansi Kuti Zikhazikike lipoti.
Pofuna kuyesa chitsanzo cha Science Missions for Sustainability, International Science Council inayambitsa pempho lapadziko lonse lapansi. Bungweli linapempha opereka ndalama kuti alimbikitse chitukuko ndi kukhazikitsidwa kwa Science Missions for Sustainability padziko lonse lapansi. Ntchitozi zinapangidwa kuti zigwiritse ntchito sayansi yapadziko lonse lapansi pamlingo woyenera komanso pamlingo wofunikira kuti tithane ndi mavuto athu ofunikira kwambiri okhudzana ndi kukhazikika.
Ntchitoyi ikutsogoleredwa ndi International Science Council mogwirizana ndi Swedish Development Cooperation Agency (Sida), National Science Foundation (USA), National Research Foundation (South Africa), International Development Research Center (Canada), UK Research and Innovation, International Institute for Applied Systems Analysis (Austria), Future Earth, Belmont Forum ndi Volkswagen Stiftung.
Kuti mudziwe zambiri zakumbuyo, onaninso: