lowani

Ufulu Wotenga Mbali ndi Kupindula ndi Sayansi

Chikhalidwe: Zili mkati
Pezani pansi

Kutanthauzira kwa ISC kwa 'ufulu kutenga nawo mbali ndi kupindula ndi sayansi' kumapereka ndondomeko yomveka bwino yomvetsetsa ufulu wa sayansi, kugogomezera ntchito yake mu kafukufuku, ndondomeko, ndi mwayi wapadziko lonse wa chidziwitso cha sayansi. Imamveketsa bwino udindo, mwayi, ndi maudindo pakuwonetsetsa kuti sayansi ikupezeka padziko lonse lapansi, kulimbikitsa zokambirana zapadziko lonse lapansi kuti zipange tsogolo lophatikizana komanso lokhazikika.

Background

Kutenga nawo mbali ndi kupindula ndi sayansi (chidule cha 'ufulu wa sayansi') ndi ufulu waumunthu wapadziko lonse, koma kumvetsetsa ndi kugwiritsa ntchito ufulu umenewu kwakhala kovuta. Maudindo a boma okhudzana ndi ufulu wotenga nawo mbali ndi kupindula ndi sayansi anyalanyazidwa, pomwe tanthauzo la asayansi - kuphatikiza kukhalapo kofunikira kwa ufuluwu - zikunyalanyazidwa ndi gulu la asayansi padziko lonse lapansi.

Zinthu zofunika kwambiri mu sayansi ndi mawonekedwe a sayansi-ndondomeko zimakhalabe zomveka bwino komanso zosatukuka. Izi zikuphatikizapo kuona sayansi monga gawo lofunika kwambiri la chikhalidwe cha anthu, kufunikira kwa maphunziro ndi mwayi wopeza sayansi monga ufulu waumunthu, udindo woteteza opanga chidziwitso ndi kupanga chidziwitso, ndi chikhumbo chofuna kupeza mwayi wogwiritsa ntchito padziko lonse lapansi komanso ubwino wa sayansi.

Kutanthauzira kwa ISC kumamveketsa bwino zomwe 'ufulu wa sayansi' umatanthauza, ndi momwe zidzapangire machitidwe a sayansi, ndi kugwiritsa ntchito chidziwitso chopangidwa.

Ufulu wotenga nawo mbali ndi kupindula ndi sayansi ndi ndondomeko yokhazikika yomwe imatikakamiza kuganizira zomwe ufulu wathu uyenera kukhala pochita ndi kugwiritsa ntchito sayansi. Izi zikuphatikizana ndi ma ISC Mfundo za Ufulu ndi Udindo mu Sayansi, zomwe zimatilimbikitsa kuti tiganizire za mikhalidwe -ufulu wotetezedwa ndi maudindo omwe ayenera kutetezedwa - zomwe zimathandiza kuti sayansi ipite patsogolo pa chitukuko chamtendere ndi chokhazikika cha anthu. Ufulu wotenga nawo mbali ndi kupindula ndi sayansi umagwirizana ndi Mfundozi pokhazikitsa zolinga zabwino za ufulu ndi ufulu, komanso kuzigwirizanitsa ndi maudindo ndi malire.

Mfundo zonse ziwiri ndi zofunika ku masomphenya a ISC sayansi ngati Global Public Good, yomwe imayika sayansi ngati a opindulitsa zinthu zomwe ziyenera kupezeka mwaulele komanso kosatha komanso kupezeka kwa aliyense.

Popanda kuteteza mchitidwe waufulu ndi wodalirika wa sayansi, komanso popanda kuzindikira konsekonse ufulu wotenga nawo mbali ndi kupindula ndi sayansi, masomphenya awa a gawo lalikulu la sayansi m'gulu la anthu sangathe kukwaniritsidwa. Pamene kulemekeza ufulu wa sayansi ndi kutsata udindo wa sayansi kukucheperachepera padziko lonse lapansi, gulu la asayansi padziko lonse lapansi likukumana ndi chitsenderezo chachikulu chothana ndi ziwopsezo zingapo, zodutsana, ndi zomwe zikuchitika zomwe magulu athu akukumana nazo.

Chifukwa chake, ufulu wotenga nawo mbali ndi kupindula ndi sayansi uyenera kuzindikirika mosasintha ngati ufulu wapadziko lonse lapansi momwe ulili.


Ufulu Wotenga Mbali ndi Kupindula ndi Sayansi

Bungwe la International Science Council limakhulupirira kuti pali ufulu waumunthu wapadziko lonse wochita nawo ndi kusangalala ndi ubwino wa sayansi, komanso kuti ndi udindo wa maboma kupanga ndi kusunga mwayi wa nzika kuti agwiritse ntchito ufulu umenewu.

Ufulu wochita nawo sayansi

Ufuluwu umatengera ufulu wodziwa kulemba ndi kuwerenga zasayansi, komanso ufulu wamaphunziro asayansi, maphunziro ndi upangiri.

  1. Ufulu wotenga nawo mbali popanga mitundu yosiyanasiyana ya chidziwitso kudzera mu kafukufuku wa zochitika zachilengedwe ndi chikhalidwe cha anthu pogwiritsa ntchito njira zongoyerekeza, zowonera, zoyesera, ndi zowunikira poyambitsa ndi kuyesa zitsanzo zomwe zilipo ndi zatsopano, zongopeka, zongopeka ndi malingaliro osatsatiridwa ndi ndale kapena zikhulupiliro.
  2. Ufulu wotsutsa chidziwitso chokhazikika cha zochitika zachilengedwe ndi chikhalidwe cha anthu popanga ndi kuyankhulana zatsopano, zongopeka, zongopeka ndi malingaliro, ndi ntchito zomwe chidziwitsochi chakhalapo kapena chingayikidwe.
  3. Ufulu wogwirizana ndikuchita nawo zokambirana zasayansi ndi kafukufuku kudera lonse, ndale, zigawo ndi malire ena.
  4. Ufulu wolankhula zabwino ndi zoipa zomwe wapeza.
  5. Ufulu wopanga mabungwe odziwa ntchito ndi mabungwe.
  6. Ufulu wochirikiza kugwiritsa ntchito moyenera sayansi.

Ufulu wosangalala ndi mapindu a sayansi

  1. Ufulu wosachotsedwa ku phindu la sayansi pamaziko a tsankho lopanda chilungamo lotengera mtundu, dziko, fuko, chilankhulo, kugonana, kudziwika kuti ndi amuna kapena akazi, luso lobereka, malingaliro ogonana, zaka, kulumala, malingaliro andale, kapena chikhulupiriro chachipembedzo.
  2. Ufulu wopeza zidziwitso moyenera, deta, ndi zinthu zina zofunika kupititsa patsogolo chidziwitso cha sayansi, kuphunzitsa ndi kafukufuku.
  3. Ufulu wogwiritsa ntchito chidziwitso cha sayansi pazotukuka zaukadaulo kuti zithandizire anthu ndi dziko lapansi.

ISC ikuwona kutanthauzira uku kwa ufulu kutenga nawo mbali ndikupindula ndi sayansi ngati chikalata chamoyo. Motsogozedwa ndi Komiti ya Ufulu ndi Udindo mu Sayansi, umembala wa ISC uli ndi mwayi wochita nawo pafupipafupi kuwonetsetsa kuti ntchito yathu ikhalabe yofunikira.

Kutanthauzira kwa ISC za ufulu kutenga nawo mbali ndi kupindula ndi sayansi kumadzutsa kuzindikira kufunikira kwa ufuluwu - ndi maudindo awo - m'magulu onse a sayansi, ufulu wa anthu, ndi ndondomeko. Kutanthauzira kwa ISC kumafuna kulimbikitsa kukambirana kwakukulu ndikuthandizira kupitiriza kupititsa patsogolo ufulu wochita nawo ndi kupindula ndi sayansi m'njira zomwe zidzapindulitse anthu onse kulikonse.

Ufulu Wotenga Mbali ndi Kupindula ndi Sayansi

Tsitsani ndikusindikiza chithunzi chathu pa kutanthauzira kwa ISC paufulu kutenga nawo mbali ndikupindula ndi sayansi. Thandizani cholinga cha ISC chodziwitsa anthu poziwonetsa muofesi yanu, labu, kapena mkalasi, ndikugawana ndi anzanu komanso anthu amdera lanu.


Kumvetsetsa ufulu wotenga nawo mbali ndikupindula ndi sayansi: kalozera wa kutanthauzira kwa ISC

Ufulu wotenga nawo mbali ndi kupindula ndi sayansi (ponena za ufulu, ziyeneretso, ndi maudindo onse okhudzana ndi sayansi) ukufotokozedwa mwachidule mu Ndime 27 ya Chidziwitso Chachilengedwe Cha Ufulu Wachibadwidwe (UDHR, 1948), ndi mu Article 15 ya Pangano Ladziko Lonse Pazachuma, Zachikhalidwe ndi Chikhalidwe (ICESCR, 1966), koma palibe chilichonse mwa zikalatazi chomwe chimapereka zambiri zaufulu, malire ake, ndi udindo wake pa izo. Izi, komabe, zikukambidwa motalika mu 'Ndemanga yanthawi zonse No. 25 pa Nkhani 15: Sayansi ndi Zachuma, Ufulu Wachikhalidwe ndi Zikhalidwe '(2020). Zomwe tikufunikira tsopano ndikulongosola momveka bwino za ufulu wotenga nawo mbali ndikupindula ndi sayansi ndi momwe zimagwiritsidwira ntchito pa momwe sayansi imagwirira ntchito komanso momwe chidziwitso cha sayansi chimagwiritsidwira ntchito.

Zolemba zofotokozerazi zimapereka chidziwitso chowonjezera pa gawo lililonse la kutanthauzira kwa ISC za ufulu kutenga nawo mbali ndi kupindula ndi sayansi, kufotokoza momveka bwino zomwe zimayambitsa kuphatikizika kwawo, komanso zomwe zimakhudza machitidwe a sayansi ndi kugwiritsa ntchito chidziwitso cha sayansi.

Chitsogozo cha kutanthauzira kwa ISC

Tsitsani kalozera

Mafunso

Tikukupemphani kuti mugawane malingaliro anu pakutanthauzira kwa ISC za ufulu kutenga nawo mbali ndikupindula ndi sayansi. Kutanthauzira uku ndi cholinga cholimbikitsa kukambirana kwakukulu ndikuthandizira kuti chitukuko chake chipitirire kuti onse apindule. Ndemanga zanu zithandizira kuwonetsetsa kuti malingaliro osiyanasiyana amawongolera izi.

Mayankho a mafunsowa athandizanso ISC kuzindikira machitidwe ndi momwe kutanthauzira uku kumawonekera, mkati ndi kupitirira umembala wathu. Izi zidzatithandiza kudziwa zomwe tikudziwa, madera ofunika kwambiri omwe timakonda, komanso kutsogolera zochita zamtsogolo.

Ngati mupereka zidziwitso, zidzangogwiritsidwa ntchito pazosintha zokhudzana ndi mgwirizano wamtsogolo ndi zochitika. Mayankho omwe agwiritsidwa ntchito posanthula ziwerengero sadzadziwika.

Ndemanga mafunso

Kodi mbiri yanu ndi yotani?
Ukatswiri/ Kulanga
Ndi chiyani chomwe chimafotokoza molondola za jenda?
Deta iyi imasonkhanitsidwa ndi cholinga cha ziwerengero za kafukufuku
Kodi mumadziwa kale za ufulu wochita nawo sayansi ndikupindula nawo?
Ngati ndi choncho, mumaganizira za ufulu kutenga nawo mbali ndikupindula ndi sayansi muzofufuza kapena ntchito yanu?
Kodi mukuganiza kuti boma lanu liyenera kuchita zambiri kuti likhazikitse ufuluwu?
Kodi mukuganiza kuti kutanthauzira kwa ISC za ufulu kuli kofunikira kwa inu panokha?
Chonde, siyani dzina lanu ngati mukufuna kulumikizana ndi a CFRS za kampeni yathu yaufulu kutenga nawo mbali ndikupindula ndi sayansi.
Chonde, siyani imelo yanu ngati mungafune kulumikizana ndi a CFRS za kampeni yathu yaufulu wotenga nawo mbali ndikupindula ndi sayansi.

Gulu la polojekiti

Pamafunso aliwonse, funsani wotsogolera polojekiti Vivi Stavrou.

Boma la New Zealand lakhala likuthandiza CFRS kuyambira 2016. Thandizoli linakonzedwanso mowolowa manja mu 2019, ndi Unduna wa Zamalonda, Zatsopano ndi Ntchito, kuthandizira CFRS kudzera pa CFRS Special Advisor Gustav Kessel, ku Royal Society Te Apārangi, ndi Dr Roger Ridley. , Wotsogolera Malangizo Katswiri ndi Zochita, Royal Society Te Apārangi. 

Vivi Stavrou

Vivi Stavrou

Senior Science Officer, Mlembi Wamkulu wa CFRS

Bungwe la International Science Council

Vivi Stavrou
Gustav Kessel Gustav Kessel

Gustav Kessel

Mlangizi Wapadera

Bungwe la International Science Council

Gustav Kessel

Nkhani zaposachedwa amaona zonse

Blog
30 December 2025 - 5 min yowerengedwa

Kumanga chidaliro mu sayansi ndi kuzindikira kufunika kwake kwa anthu onse

Dziwani zambiri Dziwani zambiri zokhudza Kumanga chidaliro mu sayansi ndi kuzindikira kufunika kwake kwa anthu onse
Blog
29 December 2025 - 7 min yowerengedwa

Kudalirana kumadalira kutseguka kwa anthu pa momwe sayansi imachitikira

Dziwani zambiri Dziwani zambiri zokhudza Kudalirana kumadalira kutseguka kwa anthu pagulu pa momwe sayansi imachitikira
Blog
16 December 2025 - 10 min yowerengedwa

Kumanganso chidaliro mu sayansi sikungadalire kokha kukopa

Dziwani zambiri Dziwani zambiri zokhudza Kumanganso chidaliro mu sayansi sikudalira kukhudzika kokha

Zomwe zikubwera komanso zam'mbuyomu

Mayi wasayansi pa msonkhano zochitika
11 June 2025

Ufulu wotenga nawo mbali ndikupindula ndi sayansi

Dziwani zambiri Dziwani zambiri za Ufulu wotenga nawo mbali ndikupindula ndi sayansi

Lowani kumakalata athu

Lembani kwa ISC mwezi uliwonse kuti mulandire zosintha zazikulu kuchokera ku ISC ndi gulu lalikulu la asayansi, ndikuwona makalata athu apadera pa Open Science, United Nations, ndi zina zambiri.

mafunde