Background
Kupititsa patsogolo sayansi ngati chinthu chabwino padziko lonse lapansi kumadalira kuonetsetsa kuti njira yasayansi ndi yodalirika komanso kuti sayansi ikuchitika m'njira zaulere, zodalirika, zolungama, komanso zophatikiza anthu onse, ndipo asayansi akuthandizira kwambiri pa nkhani za anthu onse.
Nthawi yomweyo, kupita patsogolo mwachangu monga luntha lochita kupanga ndi sayansi yopangira zinthu kumabweretsa zabwino zazikulu pamodzi ndi zoopsa zazikulu, pomwe AI ikusintha momwe chidziwitso chimapangidwira ndikufotokozedwa ndipo gawo lachinsinsi likuchita gawo lokulirakulira pakufufuza ndi kugwiritsa ntchito sayansi.
Mfundo za ufulu ndi udindo zili m'malamulo a ISC ndipo zikuchulukirachulukira chifukwa cha kukayikira komwe kukukulirakulira, mfundo zabodza, komanso kuchepa kwa chidaliro m'mabungwe, pamodzi ndi zovuta zandale ndi zachuma zomwe zingalepheretse ufulu wa sayansi komanso ufulu wofufuza.
Mu kusinthaku, kudzipereka kwa anthu Komiti ya Ufulu ndi Udindo mu Sayansi (CFRS) imagwira ntchito polumikiza sayansi ndi ufulu wa anthu kuti iteteze ndikusunga mfundo izi.
Mfundo za ISC za Ufulu ndi Udindo mu Sayansi
Mfundo za ufulu ndi udindo mu sayansi zimasonyeza ufulu umene asayansi ayenera kusangalala nawo, komanso maudindo omwe ali nawo.
ndi. Ufulu wopeza maphunziro a sayansi, maphunziro ndi upangiri
Ndime 26 ya Universal Declaration on Human Rights limanena kuti “aliyense ali ndi ufulu wophunzira.” ISC ikutsimikiza kuti ufuluwu umagwira ntchito pamaphunziro a sayansi, maphunziro ndi upangiri.
ii. Ufulu kutenga nawo mbali pakupanga chidziwitso
- Ufulu umenewu uyenera kuthandizidwa ndi mwayi wopeza chidziwitso, chidziwitso, deta ndi zina zofunika.
- Kugwiritsa ntchito bwino ufuluwu kumatengera ufulu woyenda, mayanjano, kulankhulana, ndi kufotokoza.
- Pankhani ya ufulu woyenda, bungwe la ISC likutsimikiza kuti omwe ali m'dzikolo movomerezeka ayenera kukhala omasuka kusuntha m'dzikolo ndikutuluka m'dzikolo. Kupitilira izi, makamaka pokhudzana ndi cholinga chopanga chidziwitso, kuyesetsa koyenera kuyenera kuchitidwa kuti achepetse zolepheretsa kuyenda kwaufulu pakati pa mayiko.
iii. Ufulu wolimbikitsa ndi kuyankhulana ndi sayansi kuti zithandize anthu, mitundu ina ya moyo, zachilengedwe, dziko lapansi, ndi kupitirira.
- Ufulu umenewu umatanthauzidwa kuti uphatikizepo kudzipereka ku ubwino wa anthu, womwe ndi wosiyana ndi zofuna za anthu. Ubwino wa anthu ndi umene umalimbikitsa ubwino wa onse -- anthu, nyama zomwe si anthu, ndi chilengedwe.
- Kugwiritsiridwa ntchito moyenera kwa ufulu umenewu ndi cholinga cholimbikitsa chilungamo cha chikhalidwe cha anthu komanso chilungamo cha mibadwo yonse.
iv. Udindo wopititsa patsogolo sayansi m'njira zofanana komanso zophatikiza mitundu yosiyanasiyana ya anthu
- Ndikofunika kupeŵa, ndikuletsa, tsankho mu sayansi chifukwa cha malingaliro amtundu, mtundu, dziko, unzika, kugonana, kugonana, kugonana, kulemala, zaka, zikhulupiriro zachipembedzo, kapena umembala wina wamagulu.
- Ndikofunikiranso kulimbikitsa chilungamo, chilungamo, ndi kugawana phindu mu sayansi.
v. Udindo wowonetsetsa kuti mapangidwe a kafukufuku akukwaniritsa zofunikira zasayansi ndikukwaniritsa zomwe zakhazikitsidwa.
- Sayansi iyenera kukhala yokhwimitsa zinthu molingana ndi mtundu wa umboni wopangidwa, kukhala wopanda mikangano ya zofuna, komanso kukhala wopanda chinyengo kapena chinyengo cha data kapena zopeza.
- Universal Declaration on Bioethics and Human Rights imakhudzanso nkhawa za ubale womwe ulipo pakati pa zamakhalidwe, sayansi ndi ufulu. Uku ndi kutanthauzira koyenera kwa miyambo yokhazikitsidwa.
vi. Udindo wogawana zidziwitso zolondola zasayansi zopangidwa kudzera m'malingaliro, zowonera, zoyesera, ndi zowunikira.
Kukhulupirira sayansi kumadalira kufalitsa mwachangu kwa zidziwitso zasayansi ndi zomwe apeza pa kafukufuku (zotsatira zabwino ndi zoyipa) kwa anzawo, opanga mfundo ndi mabungwe aboma.
vii. Udindo wothandizira pakuwongolera bwino komanso koyenera kwa sayansi
Zoyenera, asayansi (kuphatikiza ogwira ntchito ofufuza ndi ophunzitsidwa), maboma adziko, mabungwe ofufuza, mabungwe opereka ndalama, mabungwe oyang'anira ndi oyang'anira, makomiti owunikira, osindikiza ndi okonza, mabungwe okhazikika, ndi aphunzitsi akuyembekezeka:
- Kuthandizira pazida zoyendetsera bwino, mabungwe, ndi njira.
- Pangani malo omwe amathandizira kuti sayansi ikhale yomasuka komanso yodalirika.
- Yambitsani njira zabwino zoperekera malipoti achinsinsi ndikufufuza za sayansi yosagwirizana ndi malamulo, yosagwirizana ndi malamulo, kapena yosatetezedwa.
Ntchito zathu
zili mkati Ufulu Wotenga Mbali ndi Kupindula ndi Sayansi
Dziwani zambiri Phunzirani zambiri za Ufulu Wotenga Mbali ndi Kupindula ndi Sayansi
zili mkati Kupititsa patsogolo kufanana pakati pa amuna ndi akazi m'mabungwe asayansi
Dziwani zambiri Dziwani zambiri za Kupititsa patsogolo kufanana pakati pa amuna ndi akazi m'mabungwe asayansi
zili mkati Sayansi mu nthawi zovuta
Dziwani zambiri Phunzirani zambiri za Sayansi munthawi yamavuto
Latest zosintha
blog Sukulu ya Sayansi ya ku Hungary: kuthandizira kupititsa patsogolo kwa akazi kudzera mu ndalama zothandizira
Dziwani zambiri Dziwani zambiri za Hungarian Academy of Sciences: kuthandizira kupititsa patsogolo akazi kudzera mu ndalama zothandizira
uthenga Kupitilira kuyimira: kuthetsa kusiyana pakati pa amuna ndi akazi mu sayansi
Dziwani zambiri Dziwani zambiri za Beyond representation: kuthetsa kusiyana pakati pa amuna ndi akazi mu sayansi
blog Kuchokera ku kafukufuku wa amuna ndi akazi mpaka kusintha kwa mabungwe: Ndondomeko ya Kufanana kwa Amuna ndi Akazi ya Slovak Academy of Sciences
Dziwani zambiri Dziwani zambiri zokhudza Kuyambira pa kafukufuku wa amuna ndi akazi mpaka kusintha kwa mabungwe: Ndondomeko ya Kufanana kwa Amuna ndi Akazi ya Slovak Academy of Sciences
Boma la New Zealand lakhala likuthandiza CFRS kuyambira 2016. Thandizoli linakonzedwanso mowolowa manja mu 2025, ndi Unduna wa Zamalonda, Zatsopano ndi Ntchito, kuthandizira CFRS kudzera pa CFRS Special Advisor Gustav Kessel, ku Royal Society Te Apārangi, ndi Dr Roger Ridley. , Wotsogolera Malangizo Katswiri ndi Zochita, Royal Society Te Apārangi.