Kafukufuku wa nkhaniyi akuchokera ku lipotilo Kufikira pa Kufanana kwa Amuna ndi Akazi m'mabungwe asayansi: Kuwunika ndi Malangizo (2026), yopangidwa ndi International Science Council, InterAcademy Partnership, ndi Standing Committee for Gender Equality in Science. Kutengera kusanthula kwapadziko lonse kwa mabungwe 136 ndi deta ya kafukufuku kuchokera kwa asayansi pafupifupi 600, lipotilo likuwunika zinthu zomwe zimapangitsa kuti akazi aziyimira, kutenga nawo mbali, komanso utsogoleri m'mabungwe asayansi.
Komiti Yasayansi pa Antarctic Research (SCAR) yakhazikitsa kufanana pakati pa amuna ndi akazi komanso kuphatikizana pakati pa ntchito zake, kuphatikizapo pulogalamu yothandizana yomwe imawerengera nthawi yopuma pantchito chifukwa chosamalira anthu, kuonetsetsa kuti ofufuza akuyamba ntchito sakutsalira. Ngakhale kuti mavuto akupitirirabe, njira yake imapereka chitsanzo champhamvu chopangitsa kuphatikizana kukhala chinthu chofunikira kwambiri m'malo moganizira zamtsogolo.
Kafukufuku wa ku Antarctica amagwira ntchito m'malo ovuta kwambiri, omwe amadziwika ndi kuyenda padziko lonse lapansi, kugwira ntchito nthawi yayitali komanso nthawi yayitali m'malo akutali. Mikhalidwe imeneyi imakonda kukulitsa kusalingana pakati pa amuna ndi akazi komwe kumawonekera m'masukulu ambiri, makamaka pantchito zamtsogolo. Ngakhale akazi akuimiridwa bwino pakati pa ofufuza achichepere mu sayansi ya polar - omwe ali pafupifupi 55% ya mamembala achichepere mkati mwa Association of Polar Early Career Scientists (APECS) – chiwerengero chawo chikuchepa ndi udindo wawo. Kuyambira mu 2024, akazi ali ndi maudindo awiri mwa asanu mu Komiti Yoyang'anira Yaikulu ya Komiti Yasayansi Yofufuza za Antarctic (SCAR).
Kufanana kwa amuna ndi akazi mu kafukufuku wa Antarctic kumayendetsedwa kudzera mu dongosolo logwirizana kwambiri la mabungwe otsogozedwa ndi SCAR ndi ntchito ya Equality, Diversity and Inclusion (EDI) Action Group (AG) yomwe imayang'ana kwambiri pa mgwirizano, kukhazikitsa zofunika patsogolo, ndi upangiri wogwirizana ndi mfundo.
Bungwe la SCAR EDI AG limagwira ntchito limodzi ndi APECS (kuthandiza ofufuza achichepere ku Antarctic ndi Arctic), Women in Polar Science Network (yotsogozedwa ndi SCAR), ndi mabungwe ena ambiri adziko lonse komanso apadziko lonse lapansi a EDI. Ngakhale kuti mabungwewa ndi osiyana, mabungwewa amagwirizanitsa ntchito zawo ndikudzipereka kupititsa patsogolo mfundo za EDI mu sayansi ya polar.
Kuyambira m'zaka za m'ma 2000, SCAR yakhala ikudzipereka pa kufanana pakati pa amuna ndi akazi komanso kuphatikizana kwakukulu, mothandizidwa ndi mfundo zambiri. Pozindikira kufunikira, SCAR idakhazikitsa Gulu Lochitapo Kanthu la EDI kuyambira 2020, kuti lipereke upangiri ndi chithandizo chopitilira. M'malo motchula zochita za munthu payekha ngati 'zoyambitsa' zokha, SCAR yaika mfundo za EDI mu ntchito yake yayikulu mu mgwirizano wasayansi ku Antarctic, ndipo mu misonkhano ya SCAR idachititsa misonkhano.
Chitsanzo choyenera ndi pulogalamu ya SCAR yofufuza za kafukufuku, yomwe idapangidwa mwachindunji kuti ithandize ofufuza achichepere. Fellowships amapereka chithandizo cha ndalama cholunjika kuti awonjezere ntchito zofufuza - monga kulola miyezi yowonjezera ya ntchito kapena kutenga nawo mbali m'mapulojekiti owonjezera - motero kulimbitsa zotsatira za kafukufuku ndi kuwonekera kwa akatswiri. Fellowship Olandira maphunzirowa akuyenera kufalitsa zomwe apeza, zomwe zikulimbitsa ubwino wa sayansi komanso kupita patsogolo kwa ntchito.
Chofunika kwambiri, ngakhale kuti zofunikira zoyenerera zikuphatikizapo malire a zaka, SCAR imagwiritsa ntchito kusinthasintha kwa ofunsira omwe njira zawo zofufuzira zasokonekera chifukwa cha kusamalira ana kapena maudindo ofanana a m'banja. Nthawi zochepetsera ntchito zofufuza zokhudzana ndi kusamalira zimaganiziridwa momveka bwino mu ndondomeko yowunikira, ndi cholinga chosunga mwayi wofanana wopeza mwayi wopeza ntchito. Pachifukwa ichi, kuonetsetsa kuti ntchito zofufuzira zikupitilizabe kwa asayansi achichepere, kuphatikizapo omwe ali ndi maudindo osamalira, zadziwika kuti ndi njira yofunika kwambiri yowonjezerera kusiyana kwa amuna ndi akazi mu utsogoleri ndi kuzindikira.
Kupatula ma fellowship, SCAR ndi ma network ake ogwirizana nawo athandiza kapena aphunzira kuchokera ku machitidwe omwe cholinga chake ndi kuchepetsa zopinga zomwe zimapangitsa kuti anthu atenge nawo mbali. Ngakhale kuti poyamba idakhazikitsidwa ku Arctic, njira yofikira malo opezeka pa intaneti komanso akutali tsopano ikupangidwanso ndi mapulogalamu ena a mamembala a SCAR kuti alole ofufuza kutenga nawo mbali pamene kupezeka pamalopo sikungatheke. Izi zikuphatikizapo njira zomwe ogwira ntchito m'malo ofufuzira amasonkhanitsanso zitsanzo m'malo mwa ofufuza otere.
Kupatula ntchito yoyang'anira madera, SCAR EDI Action Group yapereka malangizo abwino okhudza zochitika zomwe SCAR imachita, misonkhano ndi misonkhano yomwe imachitika pamasom'pamaso komanso pa intaneti. Zina mwa izi ndi monga kupereka mwayi wosakanikirana, kupeza zikalata zowongolera ndi malamulo oyendetsera mwambowu m'zilankhulo zosiyanasiyana, kuthandiza osamalira, thandizo loyendera magulu osauka.
Ngakhale kuti zinthu zapita patsogolo chonchi, mavuto akadalipobe. Kusiyana kwa chikhalidwe m'magulu ofufuza apadziko lonse lapansi kungapangitse malo ogwirira ntchito osafanana, ndipo zoletsa zenizeni - monga kupezeka kochepa kwa zovala zodzitetezera zoyenera amuna ndi akazi, malo ofufuzira osakhalapo kwa anthu oyenda kapena ovutika kuwona - zikupitirirabe kukhudza kutenga nawo mbali pantchito yogwira ntchito kumunda.
Komabe, kutsindika kwa SCAR pa kufanana kwa mwayi ndi mwayi wopeza mwayi kwapangitsa kuti kuphatikizana kukhale mfundo yaikulu ya bungwe osati nkhani yokhudza zinthu zina.
Kufikira kufanana pakati pa amuna ndi akazi m'mabungwe asayansi: kuwunika ndi malingaliro
Bungwe la Sayansi Yapadziko Lonse, Mgwirizano wa Pakati pa Masukulu ndi Komiti Yokhazikika Yokhudza Kufanana kwa Amuna ndi Akazi mu Sayansi (February 2026) Kufikira kufanana pakati pa amuna ndi akazi m'mabungwe asayansi: kuwunika ndi malingaliro. DOI: 10.24948/2026.03
Chithunzi ndi NOAA on Unsplash